Ortaçağ Felsefesi

Ortaçağ Felsefesi

(6.YY - 16.YY) Felsefenin ortaçağ dönemi, Karanlık Çağların entelektüel kuraklığından sonra Batı felsefi düşüncesinin yeşermesini temsil eder.


Dönemin çoğu Hristiyanlığın etkisi altında ve dönemin filozoflarının çoğunun uğraşısı, Tanrı'nın varlığını ispatlamak ve Hıristiyanlığı klasik felsefe ile uzlaştırmaktı. İlk Hıristiyan ilahiyatçılar St. Augustine ve Boethius, Roma ve Ortaçağ dönemleri arasında bir bağlantıyı temsil eder.

Ortaçağ döneminde önemli bir gelişme, meslek sahibi tam zamanlı akademisyenlerle ilk üniversitelerin kurulmasıydı. Bu dönemde İslam ve Yahudi felsefesinde güçlü bir yeniden diriliş yaşanması dikkat çekicidir.

Dönemin en etkili hareketi Skolastik felsefe ve onun uzantılarıi Thomizm ve Skotism ile İbn Rüşdcülük, İbni Sinacılık ve İşrakilik gibi islami felsefe okullarıydı.

Avicenna (İbn Sina) (980 - 1037) Farsça
Anselm, St. (1033 - 1109) İtalyanca
Abelard, Peter (1079 - 1142) Fransızca
Averroes (İbn Rüşd) (1126 - 1198) İspanyolca-Arapça
Maimonides (1135 - 1204) İspanyolca-Yahudi
Albertus Magnus (c.1206 - 1280) Almanca
Bacon, Roger (c. 1214 - 1294) İngilizce
Aquinas, St. Thomas (1225 - 1274) İtalyanca
Scotus, John Duns (c. 1266 - 1308) İskoç
Ockham (Occam), William (c. 1285 - 1348) İngilizce

1) Hristiyan Felsefesi:

Temel Özelikleri:

a) Batı Roma İmparatorluğu’nun yıkılışından İstanbul’un Fethi’ne kadar süren yaklaşık 1000 yıllık bir süreyi kapsar.

b) Bu felsefe; genellikle Hristiyan öğretisi üzerine kurulmuştur. Öğretmenleri, kilisenin (kutsal-ermiş) “aziz” diye tanıdığı din adamlarıdır.

c) Kendine özgü bir düşünce yapısına sahiptir. Felsefe tarihinde özel bir yeri vardır. Asıl amacı; Hristiyanlığı korumak ve savunmaktır.

d) Antik Yunan felsefesinin kavramlarını kullanmışlardır. Ortaçağın statik/durağan bir felsefe anlayışı vardır. Kilisenin doğruları her şeyi açıklamaya yetmektedir. Batı dünyası; bu dönemde tam bir bunalımın, sefaletin, fakirliğin ve cehaletin pençesi altında inlemektedir.

e) Bu çağda görülen akım DOGMATİZM’dir. Bunun içindir ki; dinin ve kilisenin kurallarına eleştirmeden, sorgulamadan, yargılamadan olduğu gibi inanılmıştır. Felsefeyi araç olarak kullanmak isterler. DİN ile AKLI uzlaştırma çabasındadırlar.

A) Patristik Felsefe:

a) Hristiyanlığın 5. yüzyıla kadar süren ve Ortaçağ felsefesine hazırlık olan dönemidir. Felsefeciler tarafından Hristiyanlığa yapılan saldırılara karşı koyan bir SAVUNMA felsefesidir.

b) Kilise ve papazlar tarafından temsil edilmesi nedeniyle bu döneme “KİLİSE BABALARI” dönemi de denilir.

c) Yunan ve Roma çok tanrıcılığına karşı Hristiyanlığı korumaya çalışır. Tek tanrıcılığı savunduğu için çok tanrıcılığı savunan Roma devletiyle çatışmaya girmiştir. Önemli temsilcisi; AGUSTİNUS’tur.

B) Skolâstik Felsefe:

a) M.S. 5. yüzyılda başlayıp, 16. yüzyıla kadar süren dönemdir. Roma İmparatorluğu’nun Hristiyanlığı benimsemeleri ile yaygınlaşıp gelişen ve tüm ortaçağa damgasını vuran bir felsefedir.

b) Felsefe ve bilim adına her şeyin kilise okullarında yapılması nedeniyle SKOLÂSTİK FELSEFE (Okul Felsefesi) adını alır. Bir anlamda, Hristiyan inançlarını Aristo’nun görüşleri ile uzlaştırma çabasıdır.

c) Dogmatik bir felsefedir. Hristiyan dogmalarının kayıtsız şartsız benimsenmesi esastır. Bilim ve felsefeyle uğraşma hakkı yalnızca din adamlarına özgüdür. Asıl amacı; felsefeyi dinin hizmetine vermektir.

d) Eleştiriye karşıdırlar. Şüpheciliği ve göreceliliği kabul etmezler. Hristiyan dogmalarını akılla temellendirmeye çalışmışlardır.

e) Hristiyanlığa yönelen saldırıları ARİSTO mantığı ve KIYAS yöntemiyle karşılamaya çalışırlar. Bilim ve felsefede kullanılan tek yöntem Aristo’nun kıyas yöntemidir.

f) Bilim ve felsefe dili; LATİNCE’dir. Latince öğrenimi de yalnızca kiliselerde yapıldığı için halkın bilim ve felsefe ile bağı tamamen koparılmıştır. Felsefe yapmadaki metod ve uygulamalarda ANTİK FELSEFE dönemi aynen taklit edilmiştir. Önemli temsilcileri; ANSELMUS, THOMAS’tır.

2) İslam Felsefesi:

İslam dünyasının fetihler sonucu karşılaştığı kültürlerle etkileşimi sonucu ortaya çıkmıştır. 2 nedeni vardır:

A) İç nedenler: O dönemin siyasal ortamı, Kuran-ı Kerim ve Hadis-i Şeriflerin buyrukları söz konusudur. Bilim ve felsefenin gelişebilmesi için en uygun ortam; eleştiri ve hoşgörü ortamıdır. İslamiyet’in yayılması ve Hristiyan Skolâstiğinin baskılarına karşı direnebilmesi için eleştiri ve hoşgörüyü temel alıyordu.

B) Dış nedenler:

a) İslamiyet’in doğuşu ve Arap yarımadasında başlayan “yeni bir kültür akımı”, Doğuda HİNT; Batıda YUNAN kültürü ile karşılaşmıştır. Ayrıca İRAN ve HİNT medeniyetlerinden çeşitli eserlerin tercümeleri de İslam felsefesinin oluşum ve doğuşunu etkilemiştir.

b) Eski YUNAN ve ROMA eserlerinin çeviri faaliyetleri etkili olmuştur. Kilise ile görüş ayrılığına düşen bazı Hristiyan mezhepleri mensupları, kilisenin zulmünden kaçarak Suriye, İran ve Irak ülkelerine yerleştiler.

c) İslam dünyası, kilise tarafından yasaklanan yahut değiştirilerek Hristiyanlıkla uzlaştırılan Yunan ve Roma felsefesine ait yapıtları, çeşitli çeviri merkezlerinde tanımıştır. Böylece Batı dillerinden Arapçaya çeviriler başlamış ve bu çeviriler, İslam dünyasının dikkatini Antik Döneme çekmiştir.

d) İslam dünyasında özellikle Platon ve Aristo’nun yoğun bir şekilde tartışıldığını görüyoruz. İslam dünyasında Yeniçağla birlikte Batıyı etkileyebilecek ünlü Aristocular yetişir.

Temel Özelikleri:

a) İslam kültürünün alan ve çerçevesi içinde ortaya çıkan felsefi çabaların hepsi bir bütün olarak İslam felsefesini oluşturur. Bu bakımdan İslam felsefesi; TÜRK, ARAP, HİNT ve PAKİSTAN gibi toplumların ortak felsefesidir.

b) Tartışmaya açık bir felsefe olması bakımından Ortaçağın DOGMATİK ve TAKLİTÇİ kilise felsefesinden ayrılır. Adeta karanlıklarla dolu 1000 yıllık Ortaçağ tarihinin içerisinde parlayan bir yıldız olmuştur.

c) Felsefe çalışmalarında ortak dil olarak ARAPÇA kullanılmıştır. İslam dininin bilme, anlama ve araştırma ile ilgili emirlerinin İslam felsefesinin doğuş sebeplerinin başında geldiği söylenebilir.

d) İslamiyet’in kısa zamanda geniş bir alana yayılması ve çeşitli kültür merkezleriyle karşılaşmış olması, İslam felsefesinin doğuşunu ve gelişimini hızlandırmıştır.

e) Akla önem ve değer verilmesi, tartışmaların hiçbir otoriteye dayanmadan akılla yapılması, insanların anlayabileceği şekilde dini anlatabilmek, felsefi akımların neden olduğu problemlere cevap vermek ve dini kuralları net olarak açıklamak, esas niteliklerindendir.

f) İslam’ı seçmiş ancak ilkel düşünce ve eski geleneklerin etkisinden henüz kurtulamayan insanlara gerçek İslam öğretisini açıklamak ve tanıtmak, temel özellikleri arasında yer alır.

İSLAM FELSEFESİNDE FARKLI EKOLLER:

1) Kelamcılar:

Kelam, “Allah’ın Sözü” anlamına gelir. Kuran’a ve Hadislere dayanan felsefe türüdür. Antik dönem etkisiyle oluşan İslam felsefelerine tepkidir. İslam dininin ana ilkelerini “akıl yoluyla temellendirme” çabalarından doğar. Kelam okullarının doğuşundaki diğer amaç; İslam dinine yönelebilecek yanlış görüşlere karşı çıkmak ve inanç esaslarını korumaktır. Kelamın asıl amacına yönelik olarak çalışmalarını sürdüren kelam okulu EŞARİYE’dir.

a) Eşariye: Asıl İslam felsefesini temsil edenlerin kurdukları kelam okuludur. Amaç; İslam dinini her türlü saldırı karşısında akılla korumaktır. Aklın imkânları sınırlıdır ve tüm inanç konularını açıklamaya yetmez. Yani sadece akılla her şey açıklanamaz. İmanla çelişen ve çatışan hiçbir bilgi doğru olamaz. Bundan dolayı; önce iman, sonra akıl gelir.

b) Mutezile: Eşariye okuluna karşı çıkanların oluşturdukları felsefe okuludur. Kuran’ın akılla açıklanabileceğini yahut yorumlanabileceğini savunur. Akla aykırı olan tüm inançlara karşı çıkar. İnsan, eylemlerini kendisi yaratır, özgürdür ve kadere bağlı değildir. Akılla açıklayamadıkları hiçbir şeye inanmazlar. İslam dininin bütün esaslarının akıl yoluyla kavranabileceğini savunurlar. Sınırsız özgürlük ve bireycilikten yanadırlar. İnsan aklının sınırsız olduğunu öne sürerler.

2) Tasavvufçular:

Gerçeğe kelamcılarda olduğu gibi tartışma yoluyla değil, yaşayarak ulaşılabilir. İnsanın duygu ve sezgi yoluyla Allah’a ulaşmasını ve sevgisiyle bütünleşmesini mümkün gören düşünce sistemidir. Evrende bulunan her şey, gerçek varlık olan Allah’ın varlığına işaret eder. Allah’ın yarattığı her şeyi yine Allah için sevmek gerekir. Tasavvuf; bir kişilik geliştirmesidir, bir yaşam felsefesidir. Önemli temsilcileri; Mevlana, Hacı Bektaş, Yunus Emre, İbn-i Arabî…

3) Meşşai Felsefesi:

Aristo felsefesini benimseyip, İslam düşüncesi ile Aristo felsefesini uzlaştırmaya çalışırlar. Asıl çıkış noktası; Aristo felsefesidir. Meşşailer, aklı esas alarak dinin inanç ile ilgili temel problemlerinin açıklamaya çalışmışlardır. Bu özellikleri sebebiyle eleştiriye uğramışlardır. Evrenin Allah tarafından yaratılmasına dayanan İslam dini ile evrenin öncesiz ve sonsuz olduğunu savunan Antik Yunan düşüncesini uzlaştırmaya gayret ettiler. Bu yönüyle İslam dininin temel nitelikleriyle bazı yönlerden çeliştiklerini yahut çatıştıklarını ifade edebiliriz. Önemli temsilcileri; Farabi, İbn-i Sina, İbn-i Rüşd, El-Kindi…

4) Gazali Felsefesi:

Mutezilenin görüşlerine karşı çıkar. İslam felsefesinde çığır açan isimlerden birisidir. Eşariye ve Tasavvuf ile uzlaşan yönleri vardır. Gazali’ye göre; akıl insanı yanıltabilir, bu nedenle gerçeğe ancak imanla, sezgiyle ulaşılır. Felsefede aklın rolünü kabul etmiş ancak akılla açıklanamayan bazı durumları iman ve sezgi yoluyla çözmeyi önermiştir. 14 Gazali; felsefe ile Kuran’ı bağdaştırmaya çalışan Meşşaileri eleştirmiş, onların İslam inancı ile bağdaşmayan fikirlerinden dolayı TEHAFÜT EL-FELASİFE (Felsefecilerin Tutarsızlıkları/Hataları) adlı eserini yazmıştır. Eleştirilerini hiçbir otoriteye dayanmadan aklın ilkelerine göre yapmış ve orijinal bir İslam felsefesi oluşturmuştur.


Anahtar Kelimeler
Ortaçağ Felsefesi, Skolastik, hristiyanlık, islamiyet, dogmatizm, Ortaçağ Felsefesi, Avicenna, İbn Sina, Anselm, Abelard, Averroes, İbn Rüşd, Maimonides, Albertus Magnus, Bacon, Thomas, John Duns, Ockham, Skolastik, Thomizm, Skotism, İbn Rüşdcülük, İbni Sinacılık, İşrakilik
İlgili Diğer Konular

Skotizm (Felsefe Terimleri Sözlüğü) 13. Yüzyıl filozof ve ilahiyatçısı John Duns Scotus'tan alıntılanan Ortaçağ felsefesi skolastik felsefesidir.

Rönesans Felsefesi (Felsefe Terimleri Sözlüğü) Rönesans dönemi, kabaca, 15. ve 16. yüzyılları kapsar. Ortaçağ felsefesi ile Modern felsefenin başlangıcı arasında bir köprü olarak görülebilir.

Ortaçağ Felsefesi (Felsefe) (6.YY - 16.YY) Felsefenin ortaçağ dönemi, Karanlık Çağların entelektüel kuraklığından sonra Batı felsefi düşüncesinin yeşermesini temsil eder.

Thomizm (Felsefe Terimleri Sözlüğü) Thomas Aquinas'ın düşüncelerinden ortaya çıkan Ortaçağ skolastik felsefesidir.

Skolastik Felsefe (Felsefe Terimleri Sözlüğü) Orta Çağ düşüncesinde doğrunun zaten mevcut olduğu düşüncesine ve felsefenin okullarda okutularak öğretilmesine dayanan bir yaklaşım sergiler. Bu felsefenin temelinde teoloji vardır ve onu desteklemeye çalışır.

Klasik Felsefe (Antik Yunan) (Felsefe Terimleri Sözlüğü) Sokrates, Platon, Aristoteles’in düşüncelerinin hâkim olduğu dönemdir.

Hristiyan Felsefesi (Felsefe Terimleri Sözlüğü) Hristiyan inancını Yunan felsefesini kullanarak doğrulama çabasıdır.

Aristoculuk (Felsefe Terimleri Sözlüğü) Antikçağ Yunan filozofu Aristoteles'in öğretisine dayanan, deneyci ve gerçekçi eğilimleriyle öne çıkan bir düşünce okulu.

Samiler ve dünyaya yaydıkları kültür. (Tarih) Tek tanrılı üç büyük dinin ortaya çıkışında Samilerin etkileri.

Monoteizm (Felsefe Terimleri Sözlüğü) Tanrının dünyadan ayrı ve tek olduğuna inanma.

İslam Felsefesi (Felsefe Terimleri Sözlüğü) Hristiyan skolastiğine paralel olarak Müslüman inançlarını antik Yunan felsefe ekolleri ile açıklama ve doğrulama çabasıdır.

Dogmatizm (Felsefe Terimleri Sözlüğü) Din tarafından ya da belli yetke(otorite)lerce ileri sürülen düşünce ve ilkeleri kanıt aramaksızın, incelemeksizin, sorgulamaksızın ve eleştirmeksizin kabul eden, benimseyen anlayış.

İbn-i Sinacılık (Felsefe Terimleri Sözlüğü) 11. yüzyıl Fars filozof olan İbn-i Sina tarafından kurulmuş bir ortaçağ felsefesidir.

İşrakilik (Felsefe Terimleri Sözlüğü) 12. yüzyılda Shahab el-Din Suhrawardi tarafından kurulmuş olan İslam felsefesinin Ortaçağ okuludur.

İbn Rüşdcülük (Felsefe Terimleri Sözlüğü) 13. yüzyılda latin hristiyan skolastisizmini etkileyen, İbn Rüşd çevirilerinin etrafında şekillenerek etkisini gösteren Aristotelesçi felsefi akım, görüş.

Diyalektik Düşünce Tarihi (Felsefe) Diyalektik düşüncenin tarihi, eski Yunan medeniyetinden başlayarak anlatılıyor. Eski Yunan’dan, orta çağdan, klasik Alman düşüncesinden görüşlere yer veriliyor.

Deneycilik (Felsefe Terimleri Sözlüğü) Bilgimizin biricik kaynağının deney olduğunu savunan bilgi öğretisi.

Geçmişten Günümüze Ahlak Felsefeleri (Felsefe) Hangi eylem ve davranışlarımız doğru veya yanlıştır? Ahlaklı ya da ahlaksız olmanın kriterleri nelerdir? Eski Antik Çağ’dan günümüze değin bazı tanınmış filozofların bu sorulara yanıtları.

Subjektivizm (Felsefe Terimleri Sözlüğü) Nesneyi öznenin dışında ve ondan bağımsız sayan nesnelcilik anlayışına karşı, nesneyi öznenin ürünü sayan anlayıştır.

Adcılık (Felsefe Terimleri Sözlüğü) Nominalizm: Tüm sınıflandırıcı sembollerin, insanların onlara yüklediği anlamlar doğrultusunda varlık, anlam ve değer kazandığını savunan görüştür.

Voluntarizm (Felsefe Terimleri Sözlüğü) İstenç (isteklilik) akıl yürütmek değil, bilinçsiz bir dürtüdür. Aslında, istenç tüm realitenin özünde bulunan kuvvettir ve her türlü gerçekliğin temel ilkesidir.

İlgili Kişiler

Abelard, Peter (Ünlü Kişiler) Fransız skolastik düşünürü, tanrıbilimci; dil, diyalektik ve ahlak filozofu.

Thomas Aquinas (Ünlü Kişiler) Bilgi felsefesi, metafizik, siyaset ve ruhun ölümsüzlüğü konularındaki yorumlarıyla skolastik düşünceye önemli katkılar sağlamış keşiş ve filozof.

Leibniz (Ünlü Kişiler) Matematik, metafizik ve mantık alanlarında ileri sürdüğü yeni düşünce ve görüşleriyle tanınmaktadır.

Augustinus, Aurelius (Ünlü Kişiler) Hıristiyan dininin öğretisine biçim vererek sistemli bir birlik kazandıran, Hıristiyan doğmasmın kurucusudur.

Hypatia, Iskenderiyeli (Ünlü Kişiler) Roma döneminde Mısır'da yaşamış Yeni-Platoncu Yunan filozof ve ilk önemli kadın matematikçidir.

Berkeley, George (Ünlü Kişiler) Dünyada yalnızca ruhların ve bu ruhların idelerinin varolduğunu, buna karşılık maddenin varolmadığını öne süren İngiliz düşünür.

Erasmus (Ünlü Kişiler) Kuzey Avrupa Rönesans'ının önemli ustası ve klasik edebiyat araştırmacısı, hümanist bilgin ve ilahiyatçı.

Feuerbach, Ludwig (Ünlü Kişiler) Hegel'e yönelttiği sıkı eleştirilerle Marx'ı da derinden etkileyen, dinin ger­çek yüzünü açığa çıkartan çalışmalarıyla tanınan Alman maddeci filozof.

Ibn-i Sina (Ünlü Kişiler) Fars filozof ve hekim.

İbni Rüşd (Ünlü Kişiler) Batıya Aristo’yu tanıtan ve felsefenin yayılmasında öncülük eden önemli bir İslam filozofudur.

Francis Bacon (Ünlü Kişiler) Ingiliz devlet adamı ve filozof.

Thomas Hobbes (Ünlü Kişiler) Thomas Hobbes (1588 -1679). İngiliz felsefecisidir. Leviathan adlı çalışması, batı siyaset felsefesinin başucu eseri olmuştur.

Spinoza (Ünlü Kişiler) 17. yüzyıl felsefesinin önde gelen rasyonalistlerinden biri olarak kabul edilmektedir.

Machiavelli (Ünlü Kişiler) Tarih ve politika biliminin kurucusu sayılan düşünür, devlet adamı, askeri stratejist.

Comte, Auguste (Ünlü Kişiler) Fransız sosyolog, matematikçi ve filozoftur. Sosyolojinin babası olarak tanınır.

Thomas Edison (Ünlü Kişiler) Thomas Alva Edison (1847- 1931). 20. yüzyıl yaşamını icatlarıyla büyük bir şekilde etkileyen Amerikalı mucit ve iş adamıdır.

Emerson (Ünlü Kişiler) ABD li düşünür, yazar. Amerikan transendentalizminin en önemli temsilcidir.

La Rochefoucauld (Ünlü Kişiler) İnsan davranışları ve erdemin kökleri üzerine yazmış Fransız ahlakçı yazar.

Schopenhauer, Arthur (Ünlü Kişiler) İrrasyonalist ve karamsar olarak bilinen Alman düşünür.

İlgili Özlüsözler

Hristiyanlık (Özlüsözler) Ortadoğuda ortaya çıkan 3 büyük tek tanrılı dinin ikincisi.



Sitede yayınlanmasını istediğiniz Word veya PDF formatındaki özgün yazılarınızı denizemesaj@gmail.com adresine gönderebilirsiniz. Arzu ederseniz kendi isminizle yayılanır. Yine bu adresten görüş ve fikirlerinizi iletmeniz de mümkün.
You can send your original articles in Word or PDF formats that you want to be published on this site to denizemesaj@gmail.com. If you wish, it will publish by your own name. It is also possible to send your opinions and ideas at this address.