Yeni Kantçılık

Yeni Kantçılık

19. yüzyılda felsefeyi çöküşten kurtarmak üzere özellikle bilgi eleştirisi ve bilgi kuramı açısından Kant'a yönelen çalışmalardır.


Alm. Neukantianismus, Fr. neo-kantisme, İng. Neo-Kantianism.

19. yüzyılda felsefeyi çöküşten kurtarmak üzere özellikle bilgi eleştirisi ve bilgi kuramı açısından Kant'a yönelen çalışmalar; en yüksek noktasına 20. yüzyılda erişir.

En geniş tanımı ile "Neo-Kantçılık" terimi, Kant'ın ardındaki düşünürleri adlandırmaktadır. Bu anlamda, Schopenhauer, Mach, Husserl, Foucault, Strawson, Kuhn, Sellers, Nancy, Korsgaard ve Friedman gibi farklı düşünürler bir şekilde Neo-Kantçı düşünülebilir. Daha spesifik olarak, "Neo-Kantçılık", 19. Yüzyılın sonu ve 20. Yüzyılın başlarında iki yönde farklılaşmış düşünce eğilimine işaret eder: Marburg Okulu ve Baden Okulu (veya Güneybatı Okulu). Eski hareketin en önde gelen temsilcileri Hermann Cohen, Paul Natorp ve Ernst Cassirer'dir. Son hareketin içinde Wilhelm Windelband ve Heinrich Rickert yer alır.

Bu iki okulun dışında ortaya çıkan, fa­kat sınırlı bir etki doğuran yeni-eleştiricilik adıyla bilinen bir akımı daha saymak gerekir. A.Riehl, Paulsen, Maier'in tem­sil ettiği bu akım gerçekçi bir yaklaşımla Kant'ı tarihsel olarak doğrulamayı amaç­lamış, öteki Yeni-Kantçılardakİ öznel idealist yorumları bir tarafa bırakarak "kendinde şey"i Kant felsefesinin Özü ola­rak almışlardır. G.Simmel, J.Volkelt, L.Klages gibi düşünürler de Yeni-Kantçı akım içinde sayılmaktadırlar. XX. yüzyı­lın başlarında siyasi ideoloji üzerinde Bernstein, Adler, Vorlander gibi Yeni— Kantçılar etkili olmuşlardır.

Yeni-Kantçılığın okul düzeyinde temsil­cisi olan "Marburg Okulu"mın başlıca fizolofları Hermann Cohen, P.Natorp, Ernst Cassirer, K.Vorlander'dif. Bu okul Kant'in öğretisindeki maddeci eğilimleri bir tarafa atarak, öznel idealizme bağla­nırlar. Felsefe, öznel bilimlerdeki gibi bir yöntem ve mantıktır. Bilgiyi kavramsal ya da matematiksel olarak tanımlayan Mar­burg Okulu, dış dünyaya verin bir şey ola­rak değil, bilinç yoluyla kurulacak bir şey olarak bakarlar. Dolayısıyla felsefenin ko­nusu bilimdir, bilime ilişkin düşünce de­ğil, bilim düşüncesidir. Bilgiyi duyu verile­rinden ayırmaya ve bilmeyi sadece man­tıksal kavramlar üretmeye dayandırırlar. Bu nedenle "Marburg Okulu", "mantıkçı idealizm" olarak da nitelenir.

"Marburg Okulu"nun bilgi teorisinde Yeni-Kantçı önermeleri benimsemeyen "Baden Okulu", değer sorunu üzerinde durur. "Baden Okulu"nun temsilcileri

Wilhelm Windelband, Heinrich Rickert, E.Tröltsch ve B.Bauch'dur. Bunlara göre felsefenin temel sorusu varlığa ya da nes­nel olana ilişkin değil, olması gerekene ilişkin bir sorudur: "Dünya sorunundan Önce değer sorunu gelir". Doğa bilimi yöntemi yerine tarihsel yöntemi koyarak kültürel değerlerin ferdi gelişmesinin bili­mi olarak tarih bilimini ele alırlar.

Neo-Kantçılık, 1870'lerden Birinci Dünya Savaşı'na kadar Alman üniversitelerinde baskın felsefe hareketi idi. Etkileri, 20. yüzyıl boyunca sürmesine rağmen, popülaritesi daha sonra hızla azaldı. Bazen haksız yere epistemolojik olarak adlandırılan Neo-Kantçılık, mantıktan felsefe tarihine, ahlak bilimi, estetik, psikoloji, din ve kültür felsefesine kadar geniş bir yelpazede temalar içeriyordu. O zamandan beri, çoğu zaman ihmal edilen bu felsefeyi canlandırmak için nispeten küçük ama felsefi olarak ciddi bir çaba var.


Anahtar Kelimeler
Yeni Kantçılık, kantçılık, Neukantianismus, neo-kantisme, Neo-Kantianism, Marburg Okulu, Baden Okulu, Schopenhauer, Mach, Husserl, Foucault, Strawson, Kuhn, Sellers, Nancy, Korsgaard, Friedman
İlgili Diğer Konular

Kantçılık (Felsefe Terimleri Sözlüğü) 19 ve 20. yüzyılda etkili olmuş Kant felsefesini dayanak olarak alan felsefe eğilimi.

Aydınlanma Dönemi (Felsefe Terimleri Sözlüğü) 18. yüzyıl da insan, aklıyla dine ve geleneklere bağlı kalmadan kendi hayatını aydınlatmaya çalışmıştır.

Marburg Okulu (Felsefe Terimleri Sözlüğü) Varlığı mantıksal bağıntıların bir örgütü olduğunu öne süren, gerçekliği kavramsal, matematiksel yolla kavrayan bir lojistik geliştiren Yeni Kantçı okul.

Romantizm (Felsefe Terimleri Sözlüğü) Aydınlanma Çağı'nda duygusal benlik bilincini, toplumu iyileştirmek ve insanın durumunu iyileştirmek için gerekli bir ön koşul olarak vurgulayan felsefi bir harekettir.

Voluntarizm (Felsefe Terimleri Sözlüğü) İstenç (isteklilik) akıl yürütmek değil, bilinçsiz bir dürtüdür. Aslında, istenç tüm realitenin özünde bulunan kuvvettir ve her türlü gerçekliğin temel ilkesidir.

Nihilizm (Felsefe Terimleri Sözlüğü) Her şeyin anlamdan ve değerden yoksun olduğunu savunan felsefi görüştür.

Alman Felsefesi (Felsefe Terimleri Sözlüğü) 18 ve 19 yy larda iyice belirginleşen ve Almanya'yı felsefenin yurdu haline getiren felsefi gelenekler.

Modern Dönem (Felsefe Terimleri Sözlüğü) 19 ve 20. yüzyılları kapsayan dönemdir.

Ampirio-kritisizm (Felsefe Terimleri Sözlüğü) Avenarius ve Mach'ın öznel idealist öğretileri.

Pozitifizm (Felsefe Terimleri Sözlüğü) Araştırmalarını olgulara, gerçeklere dayayan, fizikötesi açıklamaları kuramsal olarak olanaksız, kılgılı olarak yararsız gören; deneyle denetlenmeyen soruları sözde soru olarak niteleyen felsefe doğrultusu.

Mantıksal pozitivizm (Felsefe Terimleri Sözlüğü) Viyana Çevresi olarak adlandılan filozofların felsefi düşünüş sistemlerini adlandırır.

Subjektivizm (Felsefe Terimleri Sözlüğü) Nesneyi öznenin dışında ve ondan bağımsız sayan nesnelcilik anlayışına karşı, nesneyi öznenin ürünü sayan anlayıştır.

Postmodernizm (Felsefe Terimleri Sözlüğü) Batı felsefesinin ve özellikle 18. yüzyıl Aydınlanmasının temel varsayımlarını eleştiren felsefi bir eğilimdir.

Olaybilim (Felsefe Terimleri Sözlüğü) Olayların ideal varlığını inceleme ve betimleme yöntemi.

Yeniçağ Felsefesi (Felsefe Terimleri Sözlüğü) 17 ve 18 yy. larda otoriteden den kurtulmanın verdiği özgür düşünce ortamıyla birlikte çok çeşitli yeni akımlar ortaya çıkmıştır.

Ontoloji (Felsefe Terimleri Sözlüğü) Bir bütün olarak varlığı ele alan ve var olanların en temel niteliklerini inceleyen felsefe dalı.

Postyapısalcılık (Felsefe Terimleri Sözlüğü) Yapısalcılık sonrası denilen dönem içinde ortaya çıkmış ve kendisini en temelde yapısalcılığı sorunsallaştırmakla temellendirmiş olan düşünce biçimi.

Genel Dil Felsefesi (Felsefe Terimleri Sözlüğü) Bazen 'Oxford' felsefesi olarak da anılır. Bir tür 'dilbilimsel' felsefedir.

İlgili Kişiler

Claude Bernard (Ünlü Kişiler) Fransız fizyolog.

Husserl, Edmund (Ünlü Kişiler) Yirminci yüzyıl felsefesini en çok etkilemiş olan isimlerinden biridir ve fenomenolojinin kurucusu kabul edilir.

Lukács, Georg (Ünlü Kişiler) Avrupa’da komünist öğretimin gelişmesini etkilemiş olan Macar Marksist düşünür ve edebiyat eleştirmeni.

Schopenhauer, Arthur (Ünlü Kişiler) İrrasyonalist ve karamsar olarak bilinen Alman düşünür.

Lichtenberg (Ünlü Kişiler) Alman doğa bilimleri, astronomi ve matematik profesörü, yazar, eleştirmen.

Tolstoy (Ünlü Kişiler) Büyük bir rus yazarıdır.

Cioran, Emil (Ünlü Kişiler) Filozof, deneme yazarı ve tanınmış 20. yy. retorik sentezcisidir.

La Rochefoucauld (Ünlü Kişiler) İnsan davranışları ve erdemin kökleri üzerine yazmış Fransız ahlakçı yazar.

Nietzsche (Ünlü Kişiler) "Güç Istenci", "Üstinsan", "Bengüdönüş" gibi özgün fikirlerle tanınan varoluşçu Alman filozof.

Locke, John (Ünlü Kişiler) Aydınlanma düşünürlerinden en çok etkilenen ve yaygın olarak "Liberalizmin Babası" olarak bilinen İngiliz felsefeci ve doktoru.

Wittgenstein (Ünlü Kişiler) Mantık ve dil felsefesi konularında yaptığı çalışmalarla 20. yüzyılın en önemli filozoflarından sayılır.

Ingarden, Roman (Ünlü Kişiler) Husserl’in fenomenolojik yönteminden yararlanarak edebiyat ve sanat yapıtlarını açıklamaya çalışmıştır.

Heidegger, Martin (Ünlü Kişiler) Varoluşçu felsefenin önde gelen isimlerinden biri olan Alman filozof.

Abbagnano, Nicola (Ünlü Kişiler) Önde gelen İtalyan varoluşçusu.

Foucault (Ünlü Kişiler) Fransız filozof, fikir tarihçisi, sosyal kuramcı ve edebi eleştirmen.

Derrida, Jacques (Ünlü Kişiler) Edebiyat eleştirmeni ve dekonstruksiyonizm olarak bilinen eleştirel düşünce yönteminin kurucusudur.

Bentham, Jeremy (Ünlü Kişiler) İngiliz filozof, hukukçu ve toplum reformcusu. Modern utilitarizmin kurucusu kabul edilir.

İlgili Özlüsözler


Sitede yayınlanmasını istediğiniz Word veya PDF formatındaki özgün yazılarınızı denizemesaj@gmail.com adresine gönderebilirsiniz. Arzu ederseniz kendi isminizle yayılanır. Yine bu adresten görüş ve fikirlerinizi iletmeniz de mümkün.
You can send your original articles in Word or PDF formats that you want to be published on this site to denizemesaj@gmail.com. If you wish, it will publish by your own name. It is also possible to send your opinions and ideas at this address.