ABD ve Ingiltere Iran'ı demokrasiden diktatörlüğe nasıl dönüştürdü.

ABD ve Ingiltere Iran'ı demokrasiden diktatörlüğe nasıl dönüştürdü.

Bu makale şu andaki molla rejimine kapı aralayan gelişmelere neden olan Mussadık darbesinin arka planını anlatıyor.

19 Ağustos 1953'te CIA ve MI6, İran'ın demokratik olarak seçilmiş hükümetine ve lideri Muhammed Mossadegh'e karşı bir darbe düzenleyen AJAX operasyonunu başlattı.
Ortadoğu'daki diğer liderlerin aksine, Mosaddeq İran parlamentosu 'Meclis' tarafından göreve seçildi. Kendisi aynı zamanda İran'da demokratik değerlere, hukukun üstünlüğüne ve insan haklarına da derinden bağlı, eşsiz bir 'sömürgecilik karşıtı' orta doğu popüler siyaseti ve lideriydi.

Her şey, darbeden iki yıl önce, 1951'de Mossadegh'in Anglo-İran Petrol Şirketi'ni (şimdi BP olarak biliniyor) kamulaştırmasıyla başladı. Mossadegh ilk olarak bir İngiliz şirketi (şu anda BP'nin bir parçası) olan Anglo-İran Petrol Şirketi'nin (AIOC) belgelerini denetlemeye ve şirketin İran petrol rezervleri üzerindeki kontrolünü sınırlamaya çalıştı. Bunun sebebi, Anglo-İran Petrol Şirketi'nin İran devletine neredeyse hiç ödeme yapmamasına rağmen, onlarca yıldır İran petrolünden büyük kazançlar sağlamasıydı. AIOC'nin İran hükümeti ile işbirliği yapmayı reddetmesi üzerine, parlamento (Meclis) İran petrol endüstrisini kamulaştırmaya ve yabancı şirket temsilcilerini ülkeden ihraç etmeye karar verdi. Winston Churchill MI6'yı (İngiliz gizli servisi) İran'da bir darbe başlatması için görevlendirdi.

İran hükümeti İngiltere'nin darbe planlarını öğrendi ve tüm İngiliz kişisel ve diplomatik personeli ülkeden tahliye edildi. Churchill, bu başarısızlıktan ötürü öfkeliydi. Mossadegh'ten kurtulacaksa Amerikan yardımına ihtiyacı olduğunu fark etti.

İlk başta Truman yönetimi Churchill'in Mossadegh'i görevden alma planlarını reddetti, ancak başkan Eisenhower 1953'te göreve seçildikten sonra, CIA'ya İngiltere ile çalışmasını ve İran'ı rejimi değiştirmesini emretti. 1953'te CIA ajanlarını İran'a gönderdi.

Darbe planlarını gerçekleştirmek için CIA, İran basını, parlamentosu ve MI6 ve İngiltere'nin onlarca yıldır İran'da inşa ettiği ordudaki İranlı hainlerin, muhbirlerin ve casusların geniş bir altyapısına ve ağına güveniyordu. Ağustos ayının 15'inde başlatılan ilk darbe girişimleri başarısız oldu, ancak CIA ajanları hatalarından çabucak ders aldılar ve 1953 Ağustos'unda başarılı bir ikinci girişim başlattılar.

Birkaç İran faşisti ve Nazi sempatizanı darbe sonrası rejimde önemli roller oynadı. Nazi yanlısı bir hükümet kurma girişimi nedeniyle II. Dünya Savaşı sırasında İngilizler tarafından tutuklanan ve hapsedilen General Fazlollah Zahedi, 19 Ağustos 1953'te darbe sonrası hükümette Başbakanlığa getirildi. CIA, Zahedi'ye darbeden önce yaklaşık 100.000 dolar ve darbeden sonraki gün 5 milyon dolar daha vererek darbe desteğini sağlamlaştırdı.

Darbe bittikten sonra İran Şah (İran kralı) Muhammed Rıza Pehlevi tarafından yönetilen bir diktatörlüğe dönüştürüldü. Şah temelde görevi pahalı batı silahları satın almak (ABD silahlarına her yıl milyarlarca dolar harcamak) ve batıya ucuz petrol tedarik etmek ve yönettiği gibi diktatörlüğe karşı çıkmaya cesaret eden herkese zulmetmek olan bir batı kuklasıydı. İran'daki tüm milliyetçi, laik, cumhuriyetçi ve laik güçleri yıktı. Gizli servisi 'Savak' ile, insanları takibe aldı, otokratik kuralına tehdit olan herkesi işkence ve öldürmede kullandı.

Altmış yıl sonra Ağustos 2013'te, ABD hükümeti, İran'ın rüşvet vermesi de dahil olmak üzere darbenin hem planlanmasından hem de infazından sorumlu olduğunu gösteren hükümet belgelerinin çoğunu yayınlayarak ABD'nin darbedeki rolünü resmen kabul etti. CIA, darbenin 'CIA yönetimi altında' ve 'ABD dış politikasının bir eylemi olarak gerçekleştirildiğini, en yüksek hükümet seviyelerinde tasarlandığını ve onaylandığını' kabul ediyor.

Bir ulus devletin liderine karşı ilk başarılı CIA darbesi olan Ajax'ın başarısı, tüm dünyada bu tür taktikleri kullanmak için CIA'ya kapı açtı. 1953 İran darbesi, ABD hükümetleri tarafından, ABD'nin ülkelerindeki çıkarlarına karşı çıkan tüm dünyadaki devlet başkanlarının rejim değişikliğinin nasıl değiştirileceği ve kaldırılacağı konusunda nispeten ucuz ve etkili bir plan olarak kabul edilir. En önemli pratak etkisi ise mevcut molla rejiminin İran'a hakim olmasına sağlayan siyasi atmosferi sağlamasıdır.

dispropaganda.com/single-post/2020/01/08/How-the-US-and-the-UK-turned-Iran-from-a-democracy-into-a-dictatorship


Anahtar Kelimeler
ABD ve Ingiltere Iran'ı demokrasiden diktatörlüğe nasıl dönüştürdü., iran, Ortadoğu, ABD, ingiltere, diktatörlük
İlgili Diğer Konular

Felsefenin Başlangıcı (Felsefe Terimleri Sözlüğü) Felsefenin adı Yunanlılarca konmuş olsa da çok daha öncesinde Çin, Hindistan, İran ve Mısır'da felsefe yapılıyordu.

Ali Şeriati (Ünlü Kişiler) İranlı Müslüman sosyolog, aktivist, düşünür ve yazar.

Ingiltere ve Fransa modern Ortadoğu'yu nasıl yarattı ve mahvetti (Tarih) Günümüz Ortadoğu'sunun çatışma içinde olmasının temelleri 20 nci yy ı'n başlarında Ortadoğu'nun paylaşımı ile atıldı.

Ortadoğu Tarihi Kronolojisi (Tarih) Bu zaman çizelgesi, bir çok dinin ve kültürün ortaya çıktığı Ortadoğu'nun günümüze kadar önemli olaylarını listeliyor.

Ermenilerin Tarihi Sembolleri (Tarih) Ermeni tacı, ok ve yay Ermeniler'in belirgin tarihi sembolleridir.

Buğday tarımının başlangıcı (Tarih) Ekmeğin ve Makarnalık Buğdayın Tarihi ve Kökenleri

Sümerlerde Yazı Nasıl Ortaya Çıktı? (Tarih) Sümerler M.Ö. 4000 ile M.Ö. 2000 arasında bugünkü Irak’ın güneyinde yaşamış olan bir halktır. Sümerler M.Ö. 3500 yıl civarında insanlık tarihinin ilk yazı sistemi olan çivi yazısını geliştirdiler.

Charles Bukowski (Ünlü Kişiler) Eserlerinde genellikle toplum dışı insanları ve depresyonu konu alması ve alkolizme yakın bir hayat tarzını anlatmasıyla ünlü ABD li yazar.

Charles Manson (Ünlü Kişiler) ABD'li suçlu

Emerson (Ünlü Kişiler) ABD li düşünür, yazar. Amerikan transendentalizminin en önemli temsilcidir.

Emma Goldman (Ünlü Kişiler) 20. yüzyılın ilk yarısında ABD ve Avrupa da anarşist görüşün yayılmasında ve gelişmesinde büyük bir rol oynamıştır.

Franklin, Benjamin (Ünlü Kişiler) ABD li yayımcı, yazar, mucit, felsefeci, bilim adamı ve diplomattır.

Halil Cibran (Ünlü Kişiler) Lübnan doğumlu ABD li şair ve yazar.

Lincoln, Abraham (Ünlü Kişiler) Amerikalı siyasetçi, devlet başkanı, hukukçu Amerika Birleşik Devletleri nin 16. başkanıdır.

Richard Bach (Ünlü Kişiler) 1970 lerde Kurgu ve hayal konusunda eserler vermiş ABD li yazar.

Transandantalizm (Felsefe Terimleri Sözlüğü) İlahi gerçeğin sezgisel olarak bilinebileceği iddiasına dayanarak, 19. yüzyılın ortalarında ABD'nin New England bölgesinde odaklanan felsefi bir harekettir.

Yararcılık (Felsefe Terimleri Sözlüğü) 19. yüzyılda İngiltere'de Etik ve Politik Felsefede, "çoğunluk için en iyisi" ahlaki bakış açısıyla öne çıkan bir harekettir.

Winston Churchill'in Savaş Suçları (Tarih) 3 milyon Hintli'nin açlıktan ölümünden, kimyasal silahların kullanmasından ve Polonya'nın ve Avrupa'nın yarısının Ruslara satılmasından sorumlu tutuluyor.





Sitede yayınlanmasını istediğiniz Word veya PDF formatındaki özgün yazılarınızı denizemesaj@gmail.com adresine gönderebilirsiniz. Arzu ederseniz kendi isminizle yayılanır. Yine bu adresten görüş ve fikirlerinizi iletmeniz de mümkün.
You can send your original articles in Word or PDF formats that you want to be published on this site to denizemesaj@gmail.com. If you wish, it will publish by your own name. It is also possible to send your opinions and ideas at this address.