James, William

James, William ve Özlüsözleri

1842 / ABD, New York
1910 (68 yaşında) / ABD, New Hampshire

Charles Sanders Peirce ve John Dewey ile birlikte pragmacılık görüşünün kurucuları arasında gösterilen Amerikalı ruhbilimci ve felsefeci.

Felsefe sorunlarının, özellikle varlıkbilgisel sorunların ve dinsel çö­zümsüzlüklerin pragmacı bir bakış açı­sıyla çözülebileceğini göstermeye çalışmıştır. James'in felsefe sorunlarına doğ­ru yaklaşım biçimi olarak düşündükleri Pragmatism: A Neıv Name for Some Old W ay so/Thinking (Pragmacılık Bazı Eski Düşünme Biçimleri İçin Yeni Bir İsim, 1907) başlıklı eserinde verdiği çarpıcı ör­nekte özetlenmiştir. Bu örnekte, iki grup insan bir ağacın arka tarafında ve göv­desi üzerindeki bir sincabın -bizimle ay­nı yönde, aynı açısal hızda hareket ettiği koşulda— etrafında dolaştığımızı kabul etmemiz için ağacın etrafını dolaşmamı­zın yeterli olup olmadığını tartışmaktadır. Böyle bir durumda biz ağacın etra­fını her dolaşışımızda, ne kadar hızlı olursak olalım, sincap bizimle aynı açıyı katedecektir. Örneğin biz bir tur atsak o da ağacın gövdesi üzerinde bir tur atmış olacaktır. O halde, biz sincaba hiçbir zaman yetişemeyeceğimize göre etrafın­da dolaşmış sayılamayız. Öte yandan, bir bakıma da bizim ağacın etrafını dolaşır­ken çizdiğimiz çember sincabın çizdi­ğinden daha büyük olacağından sincabın etrafında dönmekteyizdir. İşte bu iki farklı bakış açışını birbirlerine kabul et­tirmeye çalışan insanlara James'in tavsi­yesi, ortadaki sorunun "etrafında dön­mek" kavramından ne anladıklarına ve karşılarındakilerin bu kavramdan ne an­ladığına ilişkin olduğuna dikkat etmele­ridir. "Etrafında dönmek" kavramından karşımızdakilerle aynı şeyi anlamadığı­mızı görünce, boşu boşuna tartıştığımızı da anlarız ve "etrafında dönmek" kavramına da iki farklı şekilde bakmayı öğ­renmiş oluruz. Benzer şekilde, "insanın özgür iradesi var mıdır?", "dünya mad­desel midir; tinsel midir?" gibi sorular da bizim ve diğer insanların bu sorulardan ne anladığımıza bağlıdır. Sorulara doğru yaklaşım biçimi görüş farklılığı olasılığını göz önünde bulundurmaktan ve duru­mumuza daha uygun olan bakış açışını seçebilme esnekliğinden geçer.

James'in ruhbilim alanında yaptığı katkılarında da bu görüşlerinin izlerine rastlanır. The Principles of Psychology(Ruhbilimin İlkeleri, 1890) adlı kitabında James, ruhbilim ve varlıkbilgisi sorunlarını birbirinden ayırmıştır. James'e göre ruhbilim amaçları ge­reği zihin-beden ikiliğini kabul eder ve zihin ile beden arasındaki etkileşim soru­nunu yadsır. Bu ruhbilimin gelişebilmesi ve insanların yararı adına kullanılabilmesi için gereklidir. Oysa varkkbilgisel bir so­run olarak zihin-beden ikilğinin tartışı­lacağı yer olan felsefe, işe ruhbilim gibi zihin-beden ikiliğiyle ilgili sorunları görmezden gelerek başlamaz, çünkü felse­fenin amacı bu sorunu anlamak ve çöz­mektir. James'in ilk dönemlerindeki gö­rüşlerine göre zihin de aynı beden gibi atomlardan (zihinsel atomlar) oluşan bir yapı olarak ele alınabilir. James daha sonra "The Knowing of Things Together" ("Şeyleri Birarada Bilme", 1894) başlıklı yazısında zihin-beden ikikliğinden tümüy­le vazgeçmiştir. James 1912 tarihli Essays in Radical Empiricism (Köktenci Deneycilik Üzerine Denemeler) adlı derlemesinde yansız tekçilik diye adlandırılan, zihnin ve bedenin aynı tür ama ne fiziksel ne de zihinsel olan tek bir tözden oluştuğu gö­rüşünü benimsemiştir.

ÖzlüSözleri

Anahtar Kelimeler
James, William, Pragmatizm, psikoloji, din felsefesi, epistemoloji
Benzer Kişiler

Santayana, George (Ünlü Kişiler) Estetik, kurgusal felsefe ve edebiyat eleştirisine önemli katkıları olmuş İspanyol-ABD’li filozof ve yazar.

Pascal (Ünlü Kişiler) Fransız matematikçi, fizikçi ve düşünür.

Beckett, Samuel (Ünlü Kişiler) Genellikle Paris'te yaşamış İrlanda'lı, 20. yüzyılın en etkili avangart romancı, oyun yazarı, tiyatro yönetmeni ve şair.

Epiktetus (Ünlü Kişiler) Yunan stoacı filozof.

Emerson (Ünlü Kişiler) ABD li düşünür, yazar. Amerikan transendentalizminin en önemli temsilcidir.

Francis Bacon (Ünlü Kişiler) Ingiliz devlet adamı ve filozof.

Dewey, John (Ünlü Kişiler) Aletçilik olarak bilinen felsefe akımının kurucusu ünlü Amerikan filozof ve eğitim teorisyeni.

Schiller, Ferdinand (Ünlü Kişiler) İngiliz Pragmacılığının en önde gelen savunucularındandır.

Freud, Sigmund (Ünlü Kişiler) Avusturyalı ruh doktoru, psikanalizin kurucusu

Nietzsche (Ünlü Kişiler) "Güç Istenci", "Üstinsan", "Bengüdönüş" gibi özgün fikirlerle tanınan varoluşçu Alman filozof.

Adler, Alfred (Ünlü Kişiler) Bireysel psikoloji ekolünün kurucusu, Avusturyalı psikologdur.

Berkeley, George (Ünlü Kişiler) Dünyada yalnızca ruhların ve bu ruhların idelerinin varolduğunu, buna karşılık maddenin varolmadığını öne süren İngiliz düşünür.

Bergson, Henri (Ünlü Kişiler) Özellikle 20. yüzyılın ilk yarısında etkili olmuş Nobel ödüllü Fransız düşünür.

Sokrates (Ünlü Kişiler) Yunan Felsefesinin kurucularındandır

Ingarden, Roman (Ünlü Kişiler) Husserl’in fenomenolojik yönteminden yararlanarak edebiyat ve sanat yapıtlarını açıklamaya çalışmıştır.

Sartre (Ünlü Kişiler) Felsefi içerikli romanlarıyla 20. yüzyıl’a damgasını vuran düşünürlerden biridir.

Foucault (Ünlü Kişiler) Fransız filozof, fikir tarihçisi, sosyal kuramcı ve edebi eleştirmen.

Thomas Aquinas (Ünlü Kişiler) Bilgi felsefesi, metafizik, siyaset ve ruhun ölümsüzlüğü konularındaki yorumlarıyla skolastik düşünceye önemli katkılar sağlamış keşiş ve filozof.

Heidegger, Martin (Ünlü Kişiler) Varoluşçu felsefenin önde gelen isimlerinden biri olan Alman filozof.

Wittgenstein (Ünlü Kişiler) Mantık ve dil felsefesi konularında yaptığı çalışmalarla 20. yüzyılın en önemli filozoflarından sayılır.

Tamamlayıcı Konular

Aletçilik (Felsefe Terimleri Sözlüğü) Düşünce ve fikirleri eylem için gerekli araçlar olarak gören pragmatist felsefe öğretisi.

Fideizm (Felsefe Terimleri Sözlüğü) Şeylerin ilahi bilgisine ulaşmakta aklın rolü konusunda kötümser olan görüş. Bunun yerine inançsal eylemliliği önemser.

Yararcılık (Felsefe Terimleri Sözlüğü) 19. yüzyılda İngiltere'de Etik ve Politik Felsefede, "çoğunluk için en iyisi" ahlaki bakış açısıyla öne çıkan bir harekettir.

Modern Dönem (Felsefe Terimleri Sözlüğü) 19 ve 20. yüzyılları kapsayan dönemdir.

İbn-i Sinacılık (Felsefe Terimleri Sözlüğü) 11. yüzyıl Fars filozof olan İbn-i Sina tarafından kurulmuş bir ortaçağ felsefesidir.

Romantizm (Felsefe Terimleri Sözlüğü) Aydınlanma Çağı'nda duygusal benlik bilincini, toplumu iyileştirmek ve insanın durumunu iyileştirmek için gerekli bir ön koşul olarak vurgulayan felsefi bir harekettir.

Pragmatizm (Felsefe Terimleri Sözlüğü) Hakikatı ve gerçekliği yalnızca eylemlerin sonuçları ve başarıları ile değerlendiren felsefe öğretisi.

İnsan Felsefesi (Felsefe Terimleri Sözlüğü) (MÖ. 5.YY) Doğa filozoflarının tabiatı oluşturan ilk unsur üzerinde anlaşamamaları sonucu varlık/ontoloji sorununu bir yana bırakıp tamamen İNSAN’la ilgilenmişlerdir. Bakınız: Sofistler

Ampirizm (Felsefe Terimleri Sözlüğü) Bilginin tek kaynağının deney olduğunu ileri süren öğreti. (Deneycilik)

Adcılık (Felsefe Terimleri Sözlüğü) Nominalizm: Tüm sınıflandırıcı sembollerin, insanların onlara yüklediği anlamlar doğrultusunda varlık, anlam ve değer kazandığını savunan görüştür.

Psikoloji (Özlüsözler) Bir grubu, bir bireyi belirleyen hareket etme, düşünme, duygulanma biçimlerinin bütünü.

Seri Katiller (Felsefe) Seri katiller nasıl düşünür ve hangi bilinçaltı reaksiyonları onları bu hale sokmuştur? Yazıda bu kilit sorunun cevabını bizzat aktörlerinden alacağız.

Ben (Felsefe Terimleri Sözlüğü) Bireyin öznel bütünlüğü. Ego

Psikanaliz (Felsefe Terimleri Sözlüğü) Bazı ruh ve akıl hastalıklarının, sinir bozukluklarının iyi edilmesinde kullanılan bir tedavi usulüdür.

İnsan Tabiatını Tanıma - Alfred Adler (Felsefe) Viyana'da vermiş olduğu konferansların derlemesinden oluşmuş kitabın özetidir.

Felsefede Temel Doktrinler (Felsefe) Felsefede doktrinlerin kategorize edilmesiyle ortaya çıkan genel tablo.

Hristiyanlık (Özlüsözler) Ortadoğuda ortaya çıkan 3 büyük tek tanrılı dinin ikincisi.

Epistemoloji (Felsefe Terimleri Sözlüğü) İnsan bilgisinin yapısını ve geçerliliğini inceleyen felsefe dalı.

Bilgi Kuramı (Felsefe Terimleri Sözlüğü) Bilginin bilgisi. Doğrudan doğruya bilgi olgusu’yla bilme olayı’nı inceleyen bilgi kuramı deyimi.

Çokçuluk (Felsefe Terimleri Sözlüğü) Varlığın birbirine indirgemeyen birçok tözden oluştuğunu savunan bir felsefi yaklaşımdır. 

90 Dakikada Sokrates - Paul Strathern (Felsefe) Sokrates'in Hayatı ve Öğretileri

Siyaset Felsefesi (Felsefe Terimleri Sözlüğü) Demokrasi, yasama, siyasal ahlak gibi hukuku, siyasal yaşamı, toplumsal konuları ilgilendiren genellikle normatif sorunlar üzerine eğilen bir araştırma alanıdır.



Sitede yayınlanmasını istediğiniz Word veya PDF formatındaki özgün yazılarınızı denizemesaj@gmail.com adresine gönderebilirsiniz. Arzu ederseniz kendi isminizle yayılanır. Yine bu adresten görüş ve fikirlerinizi iletmeniz de mümkün.
You can send your original articles in Word or PDF formats that you want to be published on this site to denizemesaj@gmail.com. If you wish, it will publish by your own name. It is also possible to send your opinions and ideas at this address.