Immanuel Kant


8 dakikalık tanıtım animasyonu

0:04 Immanuel Kant geleneksel dinlerin öğütledikleri veya tembih ettiklerinin dışında

0:09 insanların nasıl kendiliğinden iyi ve nazik olabileceğini anlamaya çalışan bir filozoftu.

0:14 Kant 1724’te Prusya’da o dönemki adı Königsberg olan bir Baltık şehrinde dünyaya geldi.

0:18 Günümüzde Rusya’ya ait olan şehrin şimdiki adı Kaliningrad.

0:23 Kant’ın son derece mütevazı bir ailesi vardı. Babası eyer ustasıydı.

0:26 Hiçbir zaman çok parası olmadı ama çok sade bir yaşam süren Kant bu durumunu mesele etmedi.

0:31 Tam maaşlı bir profesör olduğunda artık 50’li yaşlarına gelmişti

0:34 ve ancak o dönemde nispeten refah bir yaşama erişti.

0:37 Kant’ın çok dindar ve katı bir ailesi vardı.

0:40 İleriki yaşlarında Kant hiçbir bir geleneksel dine inanmadı

0:44 ama dinin ailesinin yaşadığı güçlerle baş etmesinde ne kadar büyük katkısı olduğunun her zaman farkındaydı.

0:52 Dinin toplumun kaynaşma ve birlikteliğinde besleyici bir yönü olduğunun bilincindeydi.

0:58 Fiziksel açıdan ufak tefek, çelimsiz biriydi ve yakışıklılıktan hiç nasibini almamıştı.

1:02 Buna rağmen son derece dışa dönüktü. Hatta bazı meslektaşları çok fazla partiye gittiği için kendisini eleştirirdi.

1:07 Misafir ağırladığı zamanlarda masasında nasıl sohbet edileceğine dair bir takım kuralları vardı.

1:12 Sofraya oturulduğunda insanların o sıralar başlarından geçen olayları kısaca birbirine anlatmasını isterdi.

1:17 Sonrasında uzunca bir süre felsefe tartışmalarına ayrılırdı.

1:20 Bu sohbette masada olanlar önemli bir meseleyi çözmeye çalışırlardı.

1:23 Son olarak da, bol kahkahalı, şamatalı bir kapanış yapılmalıydı ki herkes iyi bir ruh hali içinde evine dönsün.

1:29 Kant 1804 yılında doğduğu kent olan Königsberg’de hayata veda etti.

1:33 Hayatı boyunca Königsberg’in dışına çok nadiren çıktı.

1:38 Kant’ın yazılarını kaleme aldığı dönem de, bugün Aydınlanma Çağı olarak tanımladığımız ilginç bir dönemdi.

1:44 1784’te yayınlanan “Aydınlanma Nedir?” başlıklı bir makalede,

1:48 Kant yaşadığı çağın en dikkat çeken özelliğinin giderek güçlenen laiklik olduğunu dile getirmişti.

1:53 Entelektüel açıdan Kant Hristiyanlığa olan inancın giderek zayıflamasını memnuniyetle karşılıyordu

1:57 ama pratik açıdan baktığında bu durumu endişe verici buluyordu

2:00 İnsanın karakteri konusunda son derece kötümser olan Kant

2:03 doğamız gereği yozlaşmaya meyilli olduğumuza inanıyordu.

2:07 İşte bu farkındalığı, onu daha sonrasında yaşamının projesi olan şu çalışmasını şekillendirmeye itti:

2:11 dini otoritenin yerine aklın, diğer bir ifadeyle, insan zekasının otoritesini yerleştirme arzusu.

2:18 Kant, din konusundaki görüşlerini “Salt Aklın Sınırları İçinde Din” adını verdiği kitabında topladı.

2:25 Burada, tarihi dinlerin içerikleri bakımından bütün söylediklerinin yanlış olmasına rağmen

2:30 ahlaklı yaşamanın gerekliliğini telkin etmekte haklı olduklarını, bu gerekliliğin halen sürdüğünü dile getirdi.

2:37 İşte böyle bir bağlamda Kant muhtemelen hala ünlü olmasına sebep olan şu fikrini geliştirdi:

2:43 Kategorik Buyruk adını verdiği bu tuhaf terimi ilk olarak Ahlakın Metafiziğinin Temellendirilmesi gibi adı bile göz korkutan kitabında kullandı.

2:53 Kitapta “Öyle bir ilkeye göre hareket et ki, her zaman aynı koşullar altında aynı şekilde davranabilesin

3:00 ve bu davranışın aynı zamanda evrensel bir kurala dönüşmeli” görüşünü savundu.

3:04 Kant bu sözlerle ne demek istiyordu?

3:06 Aslında çok uzun zamandır tartışılmakta olan bir fikri çok resmi bir dille ifade etmişti

3:11 Pek çok dinde de rastladığımız bir telkin:

3:14 “Başkalarına onların sana davranmalarını istediğin şekilde davran”.

3:19 Herhangi bir davranışın ahlaklı olup olmadığını test etmek için bir yöntem önerisiydi bu.

3:22 Kant bunu anlamak için bu davranış herkesçe yapılsa nasıl olurdu ve siz de bu davranışa maruz kalsanız ne hissederdiniz diye düşünülmesi gerektiğini dile getirmişti.

3:28 İşyerinde kırtasiye dolabından birkaç sayfa alıp kullanmak kolayınıza gelebilir.

3:33 Sonuçta koskoca ofis için çok küçük bir miktar.

3:35 Ama herkes aynısını yapsa, kırtasiye dolabının da ve genel anlamıyla toplumu da kontrol etmek için başına çok sayıda bekçi dikmek gerekir.

3:39 Aynı şekilde bir ilişki yaşasanız ve bunu eşinizden gizleseniz, bu size yanlış gelmeyebilir.

3:44 Ama Kant’ın Kategorik Buyruğu buna karşı çıkar.

3:46 Çünkü bu durumda eşinizin de bir ilişki yaşama ve bunu size söylememe durumunda bunu aynı şekilde yanlış bulmayıp kabullenmeniz gerekir.

3:53 Kategorik buyruk sizin bakış açınızı değiştirmek üzere tasarlanmıştır:

3:57 kendi davranışlarımıza daha dışarıdan bakabilmemizi

4:00 ve yaptığımız bazı şeylerin sakıncalarının farkına varmamızı sağlar.

4:04 Kant fikrini daha da geliştirerek Kategorik Buyruğun şöyle de tarif edilebileceğini söyledi:

4:10 “'Diğer insanları asla sadece bir araç olarak değil,

4:14 aynı zamanda daima, tek başına nihai bir amaç olarak görüp buna göre davran”.

4:17 Bunun Hristiyanlıktaki “komşunu sev” şeklide ifade bulan evrensel sevgi emrinin yerine geçmesi gerektiği görüşündeydi.

4:25 Kant’a göre, bir insana “nihai” araç olarak görmek onların da geçmiş yaşanmışlıkları olduğunun,

4:30 onların da tıpkı bizler gibi ömürleri boyunca mutluluk ve tahmin arayışı içinde bir hayat sürdüklerinin unutulmaması gerektiğidir.

4:36 Kant, Kategorik Buyruğun kendi aklımızın sesi olduğunu savundu.

4:41 Mantıklı bir şekilde düşündüğümüzde inandığımız her şey bu kapsamda algılanmalıydı

4:44 Kendi akıl ve mantığımızın bize koyduğu kurallar bütünü.

4:47 Kant Kategorik Buyruk konusundaki görüşlerini siyasi alana da taşıdı.

4:53 Devletin asıl ödevinin özgürlüğü güvence altına almak olduğuna inanıyordu.

4:57 Öte yandan, geleneksel olarak özgürlüğün tanımlanmasında büyük bir hata yapıldığını da düşünüyordu.

5:02 Özgürlük, canımızın istediğini, aklımıza eseni yapabilmemiz şeklinde

5:05 özgürlükçü bir yaklaşımla ele alınmamalıydı.

5:08 Sadece en iyi huylu şekilde davranıyorsak özgürüzdür.

5:13 Başkalarının veya kendi tutkularımızın yönlendirdiği şekilde yaşadığımız müddetçe hepimiz birer köleyiz.

5:17 Kant’ın ifadesiyle: “özgür bir irade ve ahlaki kanunlar altındaki bir irade tek ve aynıdır.”

5:24 Buna göre özgürlük devletsiz olma hali değildir:

5:26 özgür bir toplum insanlara canlarının çektiğini yapabilmeleri için giderek daha fazla fırsat sunan toplum değildir.

5:32 herkesin daha rasyonel olmasını sağlyan topludmdur

5:36 İyi bir devlet hepimizin içindeki sağduyu unsurunu temsil eder

5:39 “Evrensel geçerliliği olan, herkesin özgür olabildiği” bir iradeye göre egemenliğini yürütür.

5:45 İdeal olarak, hükümet en iyi yönlerimizin dışımızda duran, kurumsallaşmış halidir.

5:52 İlk duyulduğunda biraz şaşırtıcı gelse de Kant 1793’te güzellik ve sanat üzerine düşüncelerini topladığı bir eser kaleme aldı:

5:59 Yargı Gücünün Eleştirisi.

6:01 Kitap ağırlıklı olarak siyaset ve ahlak konularına eğilen bir düşünür için biraz garip görülebilir

6:06 Ama Kant sanat ve güzellik alanındaki fikirlerinin bütün felsefesinin temelini oluşturduğu görüşündeydi.

6:12 Şimdiye kadar gördüğümüz gibi, Kant hayatın içimizdeki iyi yönle tutkularımız,

6:16 ödev duygusuyla zevklerimiz arasında dinmek bilmeyen bir çekişme olduğunu düşünüyordu.

6:19 Kant’a göre güzellik (ki kendisi güllere, şaraba, elma ağaçlarına ve kuşlara bayılırdı)

6:24 bize çok özel ve önemli bir yoldan keyif verir.

6:27 İçimizdeki iyiliği bize hatırlatır ve bizi daha olmaya teşvik eder.

6:31 Yaşamımızdaki pek çok şeyin aksine güzelliğe olan sevgimiz,

6:33 Kant’ın ifadesiyle “çıkarsızdır”.

6:36 Bizi sığ ve bencil kaygılarımızdan uzaklaştırır.

6:39 Ama bunu katı ve talepkâr bir havayla değil, çok büyüleyici ve keyifli bir yoldan yapar.

6:43 Doğanın güzelliği, ortak evrensel varlığımızı bize durmaksızın sessizce ve ısrarla hatırlatır.

6:49 Güzel bir çiçek yorgun bir çiftçinin de bir prensin de hoşuna gider.

6:54 Bir kırlangıç zarifçe havalanması, küçük bir çocuğu da en eğitimli profesörü de hayran bırakır.

7:00 Kant’a göre sanatın rolü en önemli ahlaki fikirleri bünyesinde toplamasıdır.

7:03 Buna göre, sanat felsefenin doğal biz uzantısıdır.

7:07 Kant sanatın her daim yaşamımızın içinde olması gerektiği fikrindeydi.

7:10 Böylece onun hayat dolu örneklerinden ve iyi davranışların akılda kalıcı sembollerinden faydalanırız.

7:16 Bu sayede içimizdeki arlanmaz yönleri kontrol altında tutabiliriz.

7:20 Kant son derece derinlikli, soyut ve entelektüel kitaplar kaleme aldı.

7:24 Ama eserlerinde günümüzde de önemini koruyan çok ciddi bir proje şekillendirdi.

7:29 Doğamızın daha iyi, daha sağduyulu, makul yönleri nasıl güçlendirebileceğimizi,

7:33 iyiliğin hepimizin içinde var olan zaaflara ve bencilliklerimize galip gelmesini sağlamanın yollarını anlamaya çalıştı.

7:39 Kant’ın bakış açısına göre, ülküsü ;

7:41 dinlerin yapmaya çalışıp pek de beceremediği bir şeyin laik ve rasyonel bir versiyonunu geliştirmekti.

7:48 Nihai hedefi iyi insanlar olmamıza yardım etmekti.

Anahtar Kelimeler
Immanuel Kant, kant
Benzer Kişiler

Kant, Immanuel (Kişiler) Felsefe tarihinin kendisinden sonraki dönemini belirleyici olarak etkilemiş, Alman felsefesinin kurucu isimlerinden biridir.

Cioran, Emil (Kişiler) Filozof, deneme yazarı ve tanınmış 20. yy. retorik sentezcisidir.

Lukács, Georg (Kişiler) Avrupa’da komünist öğretimin gelişmesini etkilemiş olan Macar Marksist düşünür ve edebiyat eleştirmeni.

Leibniz (Kişiler) Matematik, metafizik ve mantık alanlarında ileri sürdüğü yeni düşünce ve görüşleriyle tanınmaktadır.

Jaspers, Karl (Kişiler) Felsefede varoluşçu akımın teorisyenlerinden Alman filozof ve psikiyatrist. Modern psikiyatri, din felsefesi, tarih felsefesi ve siyaset felsefesinde önemli etkileri olmuştur.

Hegel (Kişiler) Diyalektik mantık ekolünün kurucusu Alman filozof.

Nietzsche (Kişiler) "Güç Istenci", "Üstinsan", "Bengüdönüş" gibi özgün fikirlerle tanınan varoluşçu Alman filozof.

Locke, John (Kişiler) Aydınlanma düşünürlerinden en çok etkilenen ve yaygın olarak "Liberalizmin Babası" olarak bilinen İngiliz felsefeci ve doktoru.

Heidegger, Martin (Kişiler) Varoluşçu felsefenin önde gelen isimlerinden biri olan Alman filozof.

Tamamlayıcı Konular

Kritisizm (Felsefe Ansiklopedisi) Alman düşünürü Immanuel Kant'ın öğretisi.

Bağıntıcılık (Felsefe Ansiklopedisi) Bilginin bağımlılığını ileri süren klasik öğretilerin başında Kant'ın eleştiriciliği gelir.

Kantçılık (Felsefe Ansiklopedisi) 19 ve 20. yüzyılda etkili olmuş Kant felsefesini dayanak olarak alan felsefe eğilimi.

Alman İdealizmi (Felsefe Ansiklopedisi) Temellerini Kant'ın attığı, 1800 lü yılların başlarında felsefeye egemen olan ilk büyük akımdır. 

Yeni Kantçılık (Felsefe Ansiklopedisi) 19. yüzyılda felsefeyi çöküşten kurtarmak üzere özellikle bilgi eleştirisi ve bilgi kuramı açısından Kant'a yönelen çalışmalardır.

Estetik (Felsefe Ansiklopedisi) Güzeli ve güzel sanatların doğasını inceleyen felsefe dalı.

Ödev Ahlakı (Felsefe Ansiklopedisi) Ahlaki eylemde bulunmayı ahlak yasasına uyma olarak kabul eden öğreti.

Diyalektik (Felsefe Ansiklopedisi) Kavramlar arasındaki karşıtlık ilişkisinden yola çıkarak bunu doğruya varan süreçlerin açığa çıkarılmasında bir ilke olarak kullanan düşünme ve araştırma yolu.

Biçimcilik (Felsefe Ansiklopedisi) Biçimi öz'den üstün tutan öğretilerin genel adı.

Determinizm (Felsefe Ansiklopedisi) Determinizm her olayın kendinden önce gelen bir nedeni olduğu görüşüdür.

A Priori (Felsefe Ansiklopedisi) Deneyden önce alan. Deneyden sonra olan anlamındaki Aposteriorinin karşıtıdır.

Idea (Felsefe Ansiklopedisi) Platon'a göre algılarla kavradığımız nesnelerin orijinal formları, örnekleri.

Anlıkçılık (Felsefe Ansiklopedisi) Bütün varlıkları anlıksal temele indirgeyen öğretilerin genel adı.

Matematik Felsefesi (Felsefe Ansiklopedisi) Matematiğin neliğini ve değerini bütün yönleriyle dizgeli bir biçimde ele alan felsefe alanı.

Agnostisizm (Felsefe Ansiklopedisi) Teolojik anlamda Tanrı'nın varlığının ya da yokluğunun, bilimsel olarak da evrenin nereden türediğinin bilinmediğini veya bilinemeyeceğini ileri süren felsefi bir akımdır.

Hukuk Felsefesi (Felsefe Ansiklopedisi) İnsanların toplum içinde bir arada yaşamalarıyla oluşan ilişkilerin dayandığı ya da dayanması gerektiği temelleri karşılıklı haklar ve yükümlülükler açısından ele alan felsefe dalıdır.

Olaybilim (Felsefe Ansiklopedisi) Olayların ideal varlığını inceleme ve betimleme yöntemi.

Aydınlanma Dönemi (Felsefe Ansiklopedisi) 18. yüzyıl da insan, aklıyla dine ve geleneklere bağlı kalmadan kendi hayatını aydınlatmaya çalışmıştır.

Mutlak İdealizm (Felsefe Ansiklopedisi) Bilginin nesneleri ve dolayısıyla bütün bir evren mutlak bir öznenin, mutlak bir Zihin, Akıl ya da Tinin ürünüdür. Bu da Tanrı'dan başka bir şey değildir.

Transandantalizm (Felsefe Ansiklopedisi) İlahi gerçeğin sezgisel olarak bilinebileceği iddiasına dayanarak, 19. yüzyılın ortalarında ABD'nin New England bölgesinde odaklanan felsefi bir harekettir.

Siyaset Felsefesi (Felsefe Ansiklopedisi) Demokrasi, yasama, siyasal ahlak gibi hukuku, siyasal yaşamı, toplumsal konuları ilgilendiren genellikle normatif sorunlar üzerine eğilen bir araştırma alanıdır.

Romantizm (Felsefe Ansiklopedisi) Aydınlanma Çağı'nda duygusal benlik bilincini, toplumu iyileştirmek ve insanın durumunu iyileştirmek için gerekli bir ön koşul olarak vurgulayan felsefi bir harekettir.

Hegel (Biyografi) Alman filozof Hegel, tarihin garip ve yabancı kısımlarının bize öğreteceği çok şey olduğuna inanıyordu.

Alman Felsefesi (Felsefe Ansiklopedisi) 18 ve 19 yy larda iyice belirginleşen ve Almanya'yı felsefenin yurdu haline getiren felsefi gelenekler.

Heidegger (Biyografi) Martin Heidegger'in hayatı ve fikirleri üzerine kısa animasyon

Subjektivizm (Felsefe Ansiklopedisi) Nesneyi öznenin dışında ve ondan bağımsız sayan nesnelcilik anlayışına karşı, nesneyi öznenin ürünü sayan anlayıştır.