A Posteriori

Deneyden sonra ve onun ürünü olarak elde edilendir.

A Priori

Deneyden önce alan. Deneyden sonra olan anlamındaki Aposteriorinin karşıtıdır.

Abdera Düşünürleri

Abdera Düşünürleri olarak adlandırılan filozoflar, antik çağ atomculuğunun fikir önderleri olan Demokritos ile Leukippos'tur.

Absürd

Anlamsal öğeleri birbiriyle bağdaşmayan şeydir.

Absürdizm

İnsanlığın evrende bir anlam bulmasına yönelik uğraşlarının boşa bir çaba olduğunu ve eninde sonunda bu anlam uğraşının başarısız olacağını söyleyen felsefi düşünce akımıdır.

Acıcılık

Acıyı tercih edip onu yararlı, verimli, değerli ve yükseltici bulan öğretilerin genel adıdır.

Açmaz

Görünüşte doğru varsayımlara ya da öncüllere dayansa da bir çelişkiye yol açan akıl yürütme.

Adcılık

Nominalizm: Tüm sınıflandırıcı sembollerin, insanların onlara yüklediği anlamlar doğrultusunda varlık, anlam ve değer kazandığını savunan görüştür.

Agnostisizm

Teolojik anlamda Tanrı'nın varlığının ya da yokluğunun, bilimsel olarak da evrenin nereden türediğinin bilinmediğini veya bilinemeyeceğini ileri süren felsefi bir akımdır.

Ahlak

İnsanların toplum içindeki davranışlarını ve birbirleriyle ilişkilerini düzenlemek amacıyla başvurulan kurallar dizgesi, başka insanların davranışlarını olumlu ya da olumsuz biçimde yargılamakta kullanılan ölçütler bütünüdür.

Ahlakdışıcılık

Nietzsche'nin ahlak felsefesidir.

Aidios

İlkçağ Yunan felsefesinde sonsuz, ölümsüz, ebedi, zaman içinde sürekli olma durumu.

Aion

İlkçağ Yunan felsefesinde özellikle Parmenides’ten itibaren ebediyet ya da bengilik anlamında kullanılan terim.

Akademia

Platon'un kurduğu felsefe okulunun adıdır.

Akılcılık

Rasyonalizm: Aklın önceliğini ve üstünlüğünü yani bilginin kaynağı olarak insan zihnini görmektir.

Akıldışıcılık

Aklın ve bilimin katı kalıplarına karşı herhangi bir yorumun keyfi olarak seçilmesidir. İrrasyonalizm

Akış Öğretisi

Evrenin sürekli bir oluş, bir akış, bir değişim içinde olduğunu ve değişimin karşıtlıklardan, birbiriyle çatışan gerçekliklerden kaynaklandığını öne süren öğreti.

Aletçilik

Düşünce ve fikirleri eylem için gerekli araçlar olarak gören pragmatist felsefe öğretisi.

Algı

Nesnel dünyayı duyular yoluyla öznel bilince aktarmaktır.

Alienation

Yabancılaşma. İnsanın çevresinden, işinden, emeğinin ürününden ya da benliğinden uzaklaşma ya da ayrılma duygusunu dile getiren kavram.

Alman Felsefesi

18 ve 19 yy larda iyice belirginleşen ve Almanya'yı felsefenin yurdu haline getiren felsefi gelenekler.

Alman İdealizmi

Temellerini Kant'ın attığı, 1800 lü yılların başlarında felsefeye egemen olan ilk büyük akımdır. 

Alogisme

Gerçeğe sezgi ya da inanla varabileceğini ileri süren öğretiler, Mantıkdışıcılık.

Altbilinç

Bilinç süreçlerini etkileyen bilinçdışı ruhsal süreçler. Dilimizde daha çok bilinçaltı deyimiyle dile getirilmektedir.

Altık

Tümel ve tikel karşıtlığını taşıyan önermelerin birbirlerine göre durumu.

Amoral

Ahlak dışılık anlamına gelmektedir. Temellerini ahlaki öğretilerden almayan düşünce biçimidir.

Ampirik

Bir kurama değil de yalnızca gözleme dayalı, deneye dayalı olandır.

Ampirio-kritisizm

Avenarius ve Mach'ın öznel idealist öğretileri.

Ampirizm

Bilginin tek kaynağının deney olduğunu ileri süren öğreti. (Deneycilik)

Ana Erdemler

İlkçağ Yunan felsefesinde, özellikle de Platon’un öğretisinde olmazsa olmaz olarak görülen erdemlerdir.

Analitik Felsefe

Felsefenin asıl uğraş alanının dil ve dildeki kavramları çözümlemek olduğunu, bu yolla “kafa karışıklığı” yaratan geleneksel felsefe sorunlarının çözülebileceğini savunan felsefe akımı.

Anarşizm

Başta devlet olmak üzere bütün yöneten kurumları ortadan kaldırmayı öneren öğreti.

Andırım

Oranlar arasında benzerlik.

Anıklık

Doğal yetenek.

Anima

Hem insanlarda hem de hayvanlarda yaşam kaynağı olarak bulunan “ruh” için kullanılan Latince terim.

Animizm

Canlı ve cansız bütün doğanın ruhlu olduğu ve ruhlarla yönetildiği inancı.

Anımsama

Ruhun bedene girmeden önceki varlığında görmüş olduğu ideaların bilince dönüşü.

Anlambilim

Anlamları inceleyen bilim. Semantik olarak da bilinir.

Anlıkçılık

Bütün varlıkları anlıksal temele indirgeyen öğretilerin genel adı.

Ansiklopediciler

18. yüzyılın Fransız ansiklopedicileri.

Antik aydınlanma çağı

Antik Yunan felsefesinin İ.Ö. 5. yüzyılı kapsayan evresi.

Antik Çağ Felsefesi

Yunan ve roma felsefeleri

Antinomi

Saltığı çözümlemek için usun düşmek zorunda bulunduğu çelişki.

Antropomorfizm

İnsan niteliklerini başka bir varlığa, özellikle Tanrı'ya aktarılması.

Aperion

İlkçağ Yunan felsefesinde evrenin sonsuzluğunu, sınırsızlığını savunan Anaksimandros’un tüm şeylerin kaynağı, arkhe’si, diye betimleyerek felsefeye soktuğu terim.

Apologia

İlkçağ Yunan felsefesinde bir kişinin kendisine yöneltilen suçlamalar karşısında kendisini savunmak için yaptığı yazılı ya da sözlü açıklama.

Aponia

İlkçağ Yunan felsefesinde ruhun kargaşadan uzak durmasına ataraksia adı verilirken, “bedenin acıdan sakınması” ya da “acının bedene uğramayışı” durumuna aponia denirdi.

Aporia

İnsanın anlamakta ya da açıklamakta güçlük çektiği bir sorunda çözüme ulaşmanın olanaksızlığı, çözümlenemezlik, çıkış yolunun yokluğu, çıkmaz.

Aranedencilik

Bütün olayların tek gerçek nedeninin Tanrı olduğunu öne süren, insana neden gibi görünen bütün öbür şeylerin Tanrının istencini yansıtan birer araneden olduğunu savunan felsefe öğretisi.

Aristoculuk

Antikçağ Yunan filozofu Aristoteles'in öğretisine dayanan, deneyci ve gerçekçi eğilimleriyle öne çıkan bir düşünce okulu.

Aristokrasi

Üstün değerde insanların bulunduğu bir zümrenin hakim olduğu devlet idaresidir.

Arkhe

Felsefede ilk olanın “temel” “ana madde” anlamında kullanılmasıdır.

Asya tipi üretim tarzı

Toprağın özel mülkiyeti bulunmadığı halde sömürülme olayının gerçekleştiği üretim biçimi. (Marksbilim)

Ateizm

Tanrının varlığını inkar eden görüş.

Atomculuk

Maddeci filozoflar Empedokles ve Anaxagoras'ın ardından Leukippos ve onun öğrencisi Demokritos tarafından benzer bir materyalizm doğrultusunda oluşturdukları ve geliştirdikleri atom düşüncesiyle anılan felsefe okulu.

Aydınlanma Dönemi

18. yüzyıl da insan, aklıyla dine ve geleneklere bağlı kalmadan kendi hayatını aydınlatmaya çalışmıştır.

Bağıntı

Bağıntı terimiyle, evrensel bağımlılık dile getirilir. Bunun sonucu olarak da bilgi, mümkün olduğu kadar çok bağıntıyı bilmektir.

Bağıntıcılık

Bilginin bağımlılığını ileri süren klasik öğretilerin başında Kant'ın eleştiriciliği gelir.

Bağıntılılık Kuramı

Alman fizik bilgini Einstein'ın zaman-mekan-madde'nin bağımlılığını tanıtlayan kuramı.

Bağlam

Bir düşüncenin, bir yapıtın bir öğretinin bölümleri arasındaki çelişmeye yer vermeyen bağlantı.