Transandantalizm

Transandantalizm

İlahi gerçeğin sezgisel olarak bilinebileceği iddiasına dayanarak, 19. yüzyılın ortalarında ABD'nin New England bölgesinde odaklanan felsefi bir harekettir.


Transandantalizm (aşkıncılık) (genellikle Amerikan Transandantalizmi olarak adlandırılır), Fikirleri, edebiyat, din ve kültür genelinde olduğu kadar felsefeye de uygulanmıştır. Klasik felsefedeki transandantalizm ile ilgisi yoktur.

Amerikan Transandantalizmi o tarihteki Amerikan kültürü ve toplumunun genel durumuna, özellikle de Harvard Üniversitesi'ndeki entelektüalizmin ve etkili Üniter Kilisenin öğretilerine karşı bir protesto olarak başladı. Bir dereceye kadar, Amerikan bağımsızlığının ardından Britanya'dan milliyetçi bir hareket olarak da görülebilir ve buna bazen Amerikan Rönesansı denir.

Immanuel Kant'ın ve Alman idealistlerin ve romantiklerin felsefesini (ve hatta eski Hint Vediki düşüncesini) temel alan fiziksel ve ampirik "aşan" ideal bir manevi devlet inancıdır ve yalnızca bireyin sezgisine dayanıyordu.

Temel inançları arasında, aşkın ideal spiritüel durumun; fiziksel ve empirik olduğu ve kurumlaşmış dinlerin doktrinleriyle değil yalnızca bireyin bağımsızca kendi içine dönmesi yoluyla idrak edilebileceği bulunmaktadır. Transandantalistler varolan toplumsal kurumların bireyin kendi içindeki iyiliği farketmesi ve ona dönmesine mâni olduğuna inanmışlar, bu yüzden bireyin kendini keşfine önem vermişlerdir.

Belli başlı aşkıncılara Ralph Waldo Emerson, Henry David Thoreau, Margaret Fuller (1810-1850), Bronson Alcott (1799-1888), Orestes Brownson (1803-1876), William Ellery Channing (1818-1901), Frederick Henry Hedge (1805 - Theodore Parker (1810 - 1860), George Palmer Putnam (1814 - 1872), Elizabeth Peabody (1804 - 1894) ve Sofia Peabody (1809 - 1871). Bunlardan bazıları için, Transandantalizm tamamen bireysel ve (muhtemelen ulaşılamaz) idealist bir projeydi; bazıları için ise ütopyacı sosyal değişim ya da Sosyalizm'e doğru bir yoldu.

Transcendentalizm, ilk önce Emerson'un "Doğa" denemesinin ve Emerson, Putnam ve Hedge gibi tanınmış New England entelektüelleri tarafından Cambridge, Massachusetts'deki Transcendental Kulübün kurulmasıyla 1836'da büyük bir hareket haline geldi. Amerikan Geçişcileri, esas olarak Thomas Carlyle (1795-1881), Samuel Taylor Coleridge (1772-1834), Victor Cousin (1792-1867) gibi İngiliz ve Fransız yorumcuların yazılarına dayanan Alman felsefesiyle özdeşleşmemişlerdi. Germaine de Staël (1766 - 1817) bunları bildikleri için. 18. yüzyıl İsveçli bilim adamı ve teolog Emanuel Swedenborg'un (1688 -1772) mistik spiritüalizasyonu bir başka büyük etkendi.


Anahtar Kelimeler
Transandantalizm, aşkıncılık, Amerikan Transandantalizmi, Kant, alman idealizmi, romantizm, Emerson, Thoreau, Fuller, Alcott, Brownson, Channing, Hedge, Parker
İlgili Diğer Konular

Modern Dönem (Felsefe Ansiklopedisi) 19 ve 20. yüzyılları kapsayan dönemdir.

Kritisizm (Felsefe Ansiklopedisi) Alman düşünürü Immanuel Kant'ın öğretisi.

Bağıntıcılık (Felsefe Ansiklopedisi) Bilginin bağımlılığını ileri süren klasik öğretilerin başında Kant'ın eleştiriciliği gelir.

Kantçılık (Felsefe Ansiklopedisi) 19 ve 20. yüzyılda etkili olmuş Kant felsefesini dayanak olarak alan felsefe eğilimi.

Alman İdealizmi (Felsefe Ansiklopedisi) Temellerini Kant'ın attığı, 1800 lü yılların başlarında felsefeye egemen olan ilk büyük akımdır. 

Ahlakın Metafiziği - Immanuel Kant (Makaleler) En büyük Alman “idealist” filozoflarından ve bireysel tefekkür arayışının ustası olarak kabul edilen Kant, Ahlak Metafiziğinin Temellendirilmesi adlı eserinden.

Yeni Kantçılık (Felsefe Ansiklopedisi) 19. yüzyılda felsefeyi çöküşten kurtarmak üzere özellikle bilgi eleştirisi ve bilgi kuramı açısından Kant'a yönelen çalışmalardır.

Immanuel Kant (Biyografi) 8 dakikalık tanıtım animasyonu

Estetik (Felsefe Ansiklopedisi) Güzeli ve güzel sanatların doğasını inceleyen felsefe dalı.

Ödev Ahlakı (Felsefe Ansiklopedisi) Ahlaki eylemde bulunmayı ahlak yasasına uyma olarak kabul eden öğreti.

Biçimcilik (Felsefe Ansiklopedisi) Biçimi öz'den üstün tutan öğretilerin genel adı.

Diyalektik (Felsefe Ansiklopedisi) Kavramlar arasındaki karşıtlık ilişkisinden yola çıkarak bunu doğruya varan süreçlerin açığa çıkarılmasında bir ilke olarak kullanan düşünme ve araştırma yolu.

Determinizm (Felsefe Ansiklopedisi) Determinizm her olayın kendinden önce gelen bir nedeni olduğu görüşüdür.

A Priori (Felsefe Ansiklopedisi) Deneyden önce alan. Deneyden sonra olan anlamındaki Aposteriorinin karşıtıdır.

Idea (Felsefe Ansiklopedisi) Platon'a göre algılarla kavradığımız nesnelerin orijinal formları, örnekleri.

Anlıkçılık (Felsefe Ansiklopedisi) Bütün varlıkları anlıksal temele indirgeyen öğretilerin genel adı.

Matematik Felsefesi (Felsefe Ansiklopedisi) Matematiğin neliğini ve değerini bütün yönleriyle dizgeli bir biçimde ele alan felsefe alanı.

Agnostisizm (Felsefe Ansiklopedisi) Teolojik anlamda Tanrı'nın varlığının ya da yokluğunun, bilimsel olarak da evrenin nereden türediğinin bilinmediğini veya bilinemeyeceğini ileri süren felsefi bir akımdır.

Hukuk Felsefesi (Felsefe Ansiklopedisi) İnsanların toplum içinde bir arada yaşamalarıyla oluşan ilişkilerin dayandığı ya da dayanması gerektiği temelleri karşılıklı haklar ve yükümlülükler açısından ele alan felsefe dalıdır.

Diyalektik Düşünce Tarihi (Makaleler) Diyalektik düşüncenin tarihi, eski Yunan medeniyetinden başlayarak anlatılıyor. Eski Yunan’dan, orta çağdan, klasik Alman düşüncesinden görüşlere yer veriliyor.

Olaybilim (Felsefe Ansiklopedisi) Olayların ideal varlığını inceleme ve betimleme yöntemi.

Aydınlanma Dönemi (Felsefe Ansiklopedisi) 18. yüzyıl da insan, aklıyla dine ve geleneklere bağlı kalmadan kendi hayatını aydınlatmaya çalışmıştır.

Mutlak İdealizm (Felsefe Ansiklopedisi) Bilginin nesneleri ve dolayısıyla bütün bir evren mutlak bir öznenin, mutlak bir Zihin, Akıl ya da Tinin ürünüdür. Bu da Tanrı'dan başka bir şey değildir.

Siyaset Felsefesi (Felsefe Ansiklopedisi) Demokrasi, yasama, siyasal ahlak gibi hukuku, siyasal yaşamı, toplumsal konuları ilgilendiren genellikle normatif sorunlar üzerine eğilen bir araştırma alanıdır.

Romantizm (Felsefe Ansiklopedisi) Aydınlanma Çağı'nda duygusal benlik bilincini, toplumu iyileştirmek ve insanın durumunu iyileştirmek için gerekli bir ön koşul olarak vurgulayan felsefi bir harekettir.

Geçmişten Günümüze Ahlak Felsefeleri (Makaleler) Hangi eylem ve davranışlarımız doğru veya yanlıştır? Ahlaklı ya da ahlaksız olmanın kriterleri nelerdir? Eski Antik Çağ’dan günümüze değin bazı tanınmış filozofların bu sorulara yanıtları.

Yeniçağ Felsefesi (Felsefe Ansiklopedisi) 17 ve 18 yy. larda otoriteden den kurtulmanın verdiği özgür düşünce ortamıyla birlikte çok çeşitli yeni akımlar ortaya çıkmıştır.

Hegel (Biyografi) Alman filozof Hegel, tarihin garip ve yabancı kısımlarının bize öğreteceği çok şey olduğuna inanıyordu.

Alman Felsefesi (Felsefe Ansiklopedisi) 18 ve 19 yy larda iyice belirginleşen ve Almanya'yı felsefenin yurdu haline getiren felsefi gelenekler.

Heidegger (Biyografi) Martin Heidegger'in hayatı ve fikirleri üzerine kısa animasyon

Subjektivizm (Felsefe Ansiklopedisi) Nesneyi öznenin dışında ve ondan bağımsız sayan nesnelcilik anlayışına karşı, nesneyi öznenin ürünü sayan anlayıştır.

Schopenhauer (Biyografi) Schopenhauer in temel düşünceleri üzerine kısa animasyon

Kıta Avrupası Felsefesi (Felsefe Ansiklopedisi)  Avrupa'daki 19. ve 20. yüzyıl felsefe geleneklerini tanımlamakta kullanılan terim.

İlgili Kişiler

Alcott, A.Bronson (Kişiler) Amerikalı öğretmen, yazar, filozof ve reformcudur.

Kant, Immanuel (Kişiler) Felsefe tarihinin kendisinden sonraki dönemini belirleyici olarak etkilemiş, Alman felsefesinin kurucu isimlerinden biridir.

Cioran, Emil (Kişiler) Filozof, deneme yazarı ve tanınmış 20. yy. retorik sentezcisidir.

Lukács, Georg (Kişiler) Avrupa’da komünist öğretimin gelişmesini etkilemiş olan Macar Marksist düşünür ve edebiyat eleştirmeni.

Leibniz (Kişiler) Matematik, metafizik ve mantık alanlarında ileri sürdüğü yeni düşünce ve görüşleriyle tanınmaktadır.

Jaspers, Karl (Kişiler) Felsefede varoluşçu akımın teorisyenlerinden Alman filozof ve psikiyatrist. Modern psikiyatri, din felsefesi, tarih felsefesi ve siyaset felsefesinde önemli etkileri olmuştur.

Hegel (Kişiler) Diyalektik mantık ekolünün kurucusu Alman filozof.

Nietzsche (Kişiler) "Güç Istenci", "Üstinsan", "Bengüdönüş" gibi özgün fikirlerle tanınan varoluşçu Alman filozof.

Locke, John (Kişiler) Aydınlanma düşünürlerinden en çok etkilenen ve yaygın olarak "Liberalizmin Babası" olarak bilinen İngiliz felsefeci ve doktoru.

Heidegger, Martin (Kişiler) Varoluşçu felsefenin önde gelen isimlerinden biri olan Alman filozof.

Chateaubriand (Kişiler) Fransız romantizm akımının başlatıcısı yazar.

Lord Byron (Kişiler) Romantizm in en önemli karakterlerinden biri olan Ingiliz şair.

Heine (Kişiler) 19. yüzyılın en ünlü Alman şairlerinden biridir.

Stael (Kişiler) Fransız yazar.

Diderot (Kişiler) Fransız yazar ve filozofu.

Novalis (Kişiler) Alman romantizminden şair ve filozof.

Emerson (Kişiler) ABD li düşünür, yazar. Amerikan transendentalizminin en önemli temsilcidir.

Montaigne, Michel de (Kişiler) 16. yüzyıl Fransız deneme yazarı.

İlgili Özlüsözler