Samiler ve dünyaya yaydıkları kültür.

Tek tanrılı üç büyük dinin ortaya çıkışında Samilerin etkileri.


Samiler ve dünyaya yaydıkları kültür.

Samiler Arap Yarımadası'ndan çıkmıştır ve Sami kültürü dünyanın çeşitli bölgelerine yayılmış durumdadır. Örneğin Yahudiler iki bin yıldan uzun bir süredir asıl anayurtlarından uzakta yaşıyor. Sami tarihi ve dininin coğrafi köklerinden çok uzak ülkelere taşınmasında en önemli rolü Hıristiyanlık oynamıştır. Ayrıca, islamiyetin yayılması da Sami kültürünü dünyanın uzak köşelerine aktarmıştır.

Batı 'da görülen üç din de -Yahudilik, Hıristiyanlık ve islamiyet- Sami kültüründen kaynaklanır. islam dininin kutsal metni olan Kuran ile Eski Ahil birbirine yakın Sami dillerinde yazılmıştır. Nitekim Eski Ahit'te "Tanrı" anlamına gelen sözcüklerden birinin dilsel kökü ile islamiyetteki Allah sözcüğünün kökü aynıdır. ("Allah" sözcüğü zaten "Tanrı" anlamına gelmektedir.)

Hıristiyanlıkta bu konu biraz daha karışık. Tabii Hıristiyanlık da Sami kültüründen kaynaklanıyor. Ama Yeni Ahil Yunanca olarak yazılmıştı ve Hıristiyan tanrıbilimi ya da inanç sistemi biçimlendiği sırada Yunan ve Latin dillerinden, dolayısıyla Helenistik felsefeden çok etkilendi. Sarnilerin oldukça erken bir dönemde tek tanrıya inanmaya başlamış olması şaşırtıcıdır. Bu inanç biçimine Monoleizm (Tektanrıcılık) diyoruz. Yahudilik, Hıristiyanlık ve islamiyette tek bir Tanrı olduğu düşüncesi temel bir rol oynar.

Sarnilerin diğer bir ortak özelliği, çizgisel tarih anlayışıdır. Yani tarih doğrusal bir akış halinde ele alınır. Bir zamanlar Tanrı dünyayı yarattı ve böylece tarih başlamış oldu. Ve günün birinde, Tanrı 'nın bütün yaşayanları ve ölüleri sınayacağı "Kıyamet Günü" nde sona erecek. Tarihe düşen rol, Batı'nın üç büyük dininde de önemli bir yere sahiptir; çünkü Tanrı'nın tarihe müdahale ettiği kabul edilir. Daha doğrusu tarih zaten Tanrı iradesini dünyada gerçekleştirsin diye vardır. Tanrı nasıl ibrahim'i "Vaadedilmiş Ülke"ye yönlendirdiyse, insan yaşamını da tarih boyunca "Kıyamet Günü"ne kadar yönlendirecek ve sonunda dünyadaki tüm kötülükler yok olacaktır.

Tanrı'nın tarihe müdahalesi böyle kuvvetle vurguianmış olduğu için, Samiler binlerce yıldır tarih yazımıyla uğraşmaktadır. Zaten tarihsel kökler, dini metinlerinin de odağında yer alır.

Kudüs bugün hala hem Yahudiler, hem Hıristiyanlar, hem de Müslümanlar tarafından önemli bir dini merkez sayılıyor. Bu da söz konusu üç dinin ortak tarihsel kaynaklarına işaret eden bir durum. Kudüs'te Yahudilerin önemli sinagogları, Hıristiyanların kiliseleri ve Müslümanların camileri var. işte bu yüzden, böyle bir kentin kavga konusu olması, binlerce insanın "Ebedi Kent"e kimin egemen olacağı konusunda anlaşarnayıp birbirini öldürmesi çok acı. Umarım günün birinde Birleşmiş Milletler Kudüs'ün üç dinin buluştuğu bir yer olmasını sağlar. (Felsefe kursunun bu pratik bölümünü şimdilik daha fazla uzatmıyoruz. Bunu Hilde'nin babasına bırakabiliriz. Biliyorsun, kendisi Lübnan'da görevli bir Birleşmiş Milletler gözlemcisi. Daha doğrusu, binbaşı olarak görev yaptığını söyleyebilirim sana. Eğer arada bir bağlantı sezmeye başladıysan, bil ki doğru yoldasın. Ama biz yine de olup bitene önceden müdahale etmeyelim.)

Hint-Avrupalılarda en önemli duyunun görme olduğunu söylemiştik. Samilerde ise işitme duyusu şaşırtıcı bir öneme sahiptir. Yahudi inanç bildirgesinin "Dinle israil!" diye başlaması tesadüf değildir. Eski Ahit'te insanların nasıl Tanrı'nın sözlerini dinlediği anlatılır. Yahudi peygamberleri dini konuşma yaparken hep "Yehova buyurdu ki" diye başlamışlardır. Hıristiyanlıkta da Tanrı'nın sözlerini dinlemek merkezi bir yer tutar. Ve en önemlisi, kutsal metinlerin yüksek sesle okunması hem Yahudi, hem Hıristiyan, hem de Müslüman dini ayinlerinin önde gelen özelliğidir.

Hint-Avrupalıların bol bol tanrı resimleri ve heykelleri yapmasına rağmen Samilerde ise bir tür resim yasağı uygulanır. Yani Tanrı'nın ya da kutsal sayılan herhangi bir şeyin resmini ya da heykelini yapmaya izin verilmez. Eski Ahit'te de insanların Tanrı'yı resmetmesi yasaklanmıştır. Bu kural İslamiyet ve Yahudilikle hala geçerlidir. Genel olarak, islam dünyasında fotoğraf ve plastik sanatlardan uzak durma eğilimi görülür. Bir şey "yaratma" konusunda insanların Tanrı'yla yarışmaya kalkması doğru bulunmaz.

Belki de şu anda "iyi ama Hıristiyan kiliseleri Tanrı'nın ve isa'nın resimleriyle dolu," diye düşünüyorsun. Haklısın Sofie, bu da zaten Hıristiyanlığın ne ölçüde Yunan-Roma dünyasından etkilenmiş olduğunu gösteren bir örnek. (Ortodoks kilisesinde, yani Yunanistan ve Rusya'da hala yontularak yapılmış tasvirler, yani Kutsal Kitap'taki öyküleri gösteren heykel ve haçlar yasaktır.) Doğu dinlerinin tersine üç Batı dini Tanrı i le yarattıkları arasındaki uçurumu vurgular. Amaç ruhgöçünden kurtulmak değil, günahtan ve suçluluktan kurtulmaktır. Dini yaşamı belirleyen faaliyetler de kendi içine daima ve meditasyondan çok dua, vaaz ve kutsal metinlerin okunmasıdır.

Jostein Gaarder - Sofi'nin Dünyası

Anahtar Kelimeler
Samiler ve dünyaya yaydıkları kültür., hristiyanlık, yahudilik, islamiyet, dinler tarihi
İlgili Kişiler

Augustinus, Aurelius (Kişiler) Hıristiyan dininin öğretisine biçim vererek sistemli bir birlik kazandıran, Hıristiyan doğmasmın kurucusudur.

Hypatia, Iskenderiyeli (Kişiler) Roma döneminde Mısır'da yaşamış Yeni-Platoncu Yunan filozof ve ilk önemli kadın matematikçidir.

Berkeley, George (Kişiler) Dünyada yalnızca ruhların ve bu ruhların idelerinin varolduğunu, buna karşılık maddenin varolmadığını öne süren İngiliz düşünür.

Erasmus (Kişiler) Kuzey Avrupa Rönesans'ının önemli ustası ve klasik edebiyat araştırmacısı, hümanist bilgin ve ilahiyatçı.

Feuerbach, Ludwig (Kişiler) Hegel'e yönelttiği sıkı eleştirilerle Marx'ı da derinden etkileyen, dinin ger­çek yüzünü açığa çıkartan çalışmalarıyla tanınan Alman maddeci filozof.

Tamamlayıcı Konular

Hristiyanlık (Özlüsözler) Ortadoğuda ortaya çıkan 3 büyük tek tanrılı dinin ikincisi.

Hristiyan Felsefesi (Felsefe Ansiklopedisi) Hristiyan inancını Yunan felsefesini kullanarak doğrulama çabasıdır.

Monoteizm (Felsefe Ansiklopedisi) Tanrının dünyadan ayrı ve tek olduğuna inanma.

Skolastik Felsefe (Felsefe Ansiklopedisi) Orta Çağ düşüncesinde doğrunun zaten mevcut olduğu düşüncesine ve felsefenin okullarda okutularak öğretilmesine dayanan bir yaklaşım sergiler. Bu felsefenin temelinde teoloji vardır ve onu desteklemeye çalışır.

Ortaçağ Felsefesi (Felsefe Ansiklopedisi) (6.YY - 16.YY) Felsefenin ortaçağ dönemi, Karanlık Çağların entelektüel kuraklığından sonra Batı felsefi düşüncesinin yeşermesini temsil eder.

Islamiyet ve Kur an (Dinler)

İslam Felsefesi (Felsefe Ansiklopedisi) Hristiyan skolastiğine paralel olarak Müslüman inançlarını antik Yunan felsefe ekolleri ile açıklama ve doğrulama çabasıdır.

Dinler Tarihi - Kürşat Demirci (Dinler)