Comte, Auguste

Comte, Auguste ve Özlüsözleri

1798 / Fransa
1857 (59 yaşında) / Fransa, Paris

Fransız sosyolog, matematikçi ve filozoftur. Sosyolojinin babası olarak tanınır.

Comte, olguculuğun ve sosyolojinin kurucusu sayılır. Bugün de üniversitesi ile tanınan Montpellier’de doğdu. Montpellier, 1289 da kurulan üniversitesi, Petrarca, Rablais, John Locke gibi tanınmış ziyaretçilerine ev sahipliği yapmasıyla tanınan önemli bir kültür kentiydi.

Vergi memuru olan babası ve annesi, kralcı ve koyu Katolikti. O dönemde Fransa’da yayılan Cumhuriyetçiliğe ve kuşkucu görüşlere karşıttılar. Küçük Comte bu çatışmalı ortamda tarafını belirledi: Katolik Kilisesi’ne ve kralcılığa karşı çıktı.

Fiziki açıdan sağlıksızdı. Çelimsiz bedeni, miyopluğu, mide hastalığı yaşamı boyunca sorun oldu.

Anne babasının tuttuğu yaşlı bir öğretmenden Latince dersi aldıktan sonra, 9 yaşında ortaokula başladı. Yatılı hayatı ona zor geldi. Ancak zihinsel gelişimi yaşının ilerisinde olduğundan, derslerinde çok başarılı oldu.

14 yaşında Katolik Kilise’sinden ayrıldı. 15 yaşında Paris Politeknik okulu sınavına girdi. Çok başarılı olmasına karşın yaşının küçüklüğü nedeniyle okula kabul edilmedi. Lise son sınıfta hastalanan matematik öğretmeninin yerine ders verecek kadar konuya egemendi.

Ekim 1814 de Paris Politeknik okuluna girdi. Okulun zamana bağlı sıkı disiplini, başeğmez tavırlı Comte’a göre değildi. Burada 2 yıl kaldı.

Napolyon Elbe adasına kaçtığında, ondan nefret ettiği halde, Paris’in yabancı işgalinden kurtarılması amacıyla savaşa giden öğrencilere katıldı. Geceleri okuldan kaçıp, Paris sokaklarında dolaşması, okul yönetimine yönelik bazı davranışları nedeniyle, polis gözetiminde Montpollier’e gönderildi. Okulu da Cumhuriyetçi eğilimlileri nedeniyle, yönetim tarafından kapatıldı. (Comte’un yüzyılı)

Comte, adeta toplumun aynası olan Paris’ten uzak kalamadı. 18 yaşında Paris’e döndü. Bu yeni döneminde, özellikle Felsefe ve Tarih kitapları okudu. 18. yy. Fransız düşünürlerinden, Montesiquieu Condorcet, Turgot’nun görüşlerinden etkilendi. Etkilendiği düşünürler arasında, Hume ve Kant da bulunuyordu. İçinde yaşadığı toplumsal koşullar ve anılan düşünürlerin görüşlerinden de yararlanarak kendi özgün sentezini oluşturdu. Tanıştığı kişiler arasında, daha sonra bozuşacağı, sosyalizmin kurucularından Saint-Simon da vardı. Toplumsal konuların yanı sıra, matematik, astronomi, fizik, kimya, biyoloji çalışmalarını da sürdürdü.

1821 yılında şöhreti iyi olmayan bir hanımla evlendi. Doğduğu yerde eski dostları tarafından iyi karşılanmadı. Paris’e dönerek özel bir gruba ders verme girişimi, ruh sağlığı sorunları yüzünden yarıda kaldı. 1827 yılı başlarında “Sen” nehrine atlayarak intihar girişiminde bulundu. Tam olarak sağlığına 1827 yazında kavuşabildi. 1829 yılında yarım kalan konferans dizisine tekrar başladı. Bu defa başarılı oldu. Bu konferanslarını 6 cilt olarak “Olgusal Felsefe Dersleri” başlığı ile yayınladı.

1830-48 yılları arasında her yıl programlı olarak işçilere dersler verdi.(Temel astronomi kursu) Politeknik Okul’da matematik öğretmeye başladı. Ancak Felsefe Dersleri 6. ciltte bir görevliye sataştığı için okuldan uzaklaştırıldı.

1838’de kitabı The Edinburg Review’da incelendi. John Stuart Mill’in çabasıyla üç İngiliz’den para yardımı aldı.

1844(45) yılında öğrencilerinden birinin kızkardeşi ile başlayan ve platonik düzeyde kalan ilişki, Comte için mutluluk ve acı dolu günler getirdi. Sevdiği kızın 1846’da veremden ölmesinden sonraki acılı dönemini geride bırakıp yeni bir güçle çalışmaya başladı. Sekiz yılını alan, “Olgusal Siyasal Sistem” (1851-54) adlı yapıt, sosyolojinin tanımını da içeriyordu.Yazıları geniş bir kitleyi etkilemeye başlamıştı. Dünyanın her yanındaki olgucu gruplarla yazışıyordu.

Mayıs 1857’de, eski bir arkadaşının cenaze töreninde yakalandığı soğuk algınlığından kurtulamadı, eylül ayında öldü. Kendi isteği olarak mezar taşına şunlar yazıldı: “İlke olarak aşk, temel olarak düzen, amaç olarak ilerleme”

Kaynak: Ana Britannica

ÖzlüSözleri

"Din olumlu nedenlerin üstüne kurulmalı ve teolojiye olduğu kadar metafiziğe de sırt çevirmelidir. Insanlık dininin ilkesi, başkaları için yaşamaktır. Nereden geldiğimiz ve nereye gideceğimizi düşünmeden yaşamamızı daha mutlu kılabiliriz. Bu mutluluk, birbirimizi sevmek ve birbirimiz için yaşamakla gerçekleşir. Insanlığı bir insanı sevdiğiniz gibi seviniz ve insanlık için yaşayınız."

Anahtar Kelimeler
Comte, Auguste, Comte, Sosyoloji, pozitifizm, Bacon, Descartes, Bichat, Condorcet, Diderot, Karl Marx, Darwin, Freud, Stuart Mill, Nietzsche, Herbert Spencer, Durkheim, Eugen Dühring, Saint-Simon
Benzer Kişiler

Claude Bernard (Kişiler) Fransız fizyolog.

Mill, John Stuart (Kişiler) Bilgi kuramı bakımından deneyselcilik, ahlak felsefesi bakımından da faydacılık akımına bağlı İngiliz İktisatçısı ve filozofudur.

Foucault (Kişiler) Fransız filozof, fikir tarihçisi, sosyal kuramcı ve edebi eleştirmen.

Francis Bacon (Kişiler) Ingiliz devlet adamı ve filozof.

Thomas Hobbes (Kişiler) Thomas Hobbes (1588 -1679). İngiliz felsefecisidir. Leviathan adlı çalışması, batı siyaset felsefesinin başucu eseri olmuştur.

Spinoza (Kişiler) 17. yüzyıl felsefesinin önde gelen rasyonalistlerinden biri olarak kabul edilmektedir.

Machiavelli (Kişiler) Tarih ve politika biliminin kurucusu sayılan düşünür, devlet adamı, askeri stratejist.

Descartes (Kişiler) Fransız matematikçi, bilimadamı ve filozof.

Montesquieu (Kişiler) Fransız politik düşünürdür.

Pascal (Kişiler) Fransız matematikçi, fizikçi ve düşünür.

Leibniz (Kişiler) Matematik, metafizik ve mantık alanlarında ileri sürdüğü yeni düşünce ve görüşleriyle tanınmaktadır.

Montaigne, Michel de (Kişiler) 16. yüzyıl Fransız deneme yazarı.

Locke, John (Kişiler) Aydınlanma düşünürlerinden en çok etkilenen ve yaygın olarak "Liberalizmin Babası" olarak bilinen İngiliz felsefeci ve doktoru.

Diderot (Kişiler) Fransız yazar ve filozofu.

Voltaire (Kişiler) Fransız devrimi ve aydınlanmasına büyük katkısı olmuş yazar.

Feuerbach, Ludwig (Kişiler) Hegel'e yönelttiği sıkı eleştirilerle Marx'ı da derinden etkileyen, dinin ger­çek yüzünü açığa çıkartan çalışmalarıyla tanınan Alman maddeci filozof.

Dawkins, Richard (Kişiler) Britanyalı etolog, evrimsel biyolog ve yazar.

Freud, Sigmund (Kişiler) Avusturyalı ruh doktoru, psikanalizin kurucusu

Lichtenberg (Kişiler) Alman doğa bilimleri, astronomi ve matematik profesörü, yazar, eleştirmen.

Nietzsche (Kişiler) "Güç Istenci", "Üstinsan", "Bengüdönüş" gibi özgün fikirlerle tanınan varoluşçu Alman filozof.

Adler, Alfred (Kişiler) Bireysel psikoloji ekolünün kurucusu, Avusturyalı psikologdur.

Cioran, Emil (Kişiler) Filozof, deneme yazarı ve tanınmış 20. yy. retorik sentezcisidir.

Sartre (Kişiler) Felsefi içerikli romanlarıyla 20. yüzyıl’a damgasını vuran düşünürlerden biridir.

La Rochefoucauld (Kişiler) İnsan davranışları ve erdemin kökleri üzerine yazmış Fransız ahlakçı yazar.

Derrida, Jacques (Kişiler) Edebiyat eleştirmeni ve dekonstruksiyonizm olarak bilinen eleştirel düşünce yönteminin kurucusudur.

Jaspers, Karl (Kişiler) Felsefede varoluşçu akımın teorisyenlerinden Alman filozof ve psikiyatrist. Modern psikiyatri, din felsefesi, tarih felsefesi ve siyaset felsefesinde önemli etkileri olmuştur.

Heraklet (Kişiler) Sokrat öncesi Antik Yunan filozofu

Schopenhauer, Arthur (Kişiler) İrrasyonalist ve karamsar olarak bilinen Alman düşünür.

Emerson (Kişiler) ABD li düşünür, yazar. Amerikan transendentalizminin en önemli temsilcidir.

Heidegger, Martin (Kişiler) Varoluşçu felsefenin önde gelen isimlerinden biri olan Alman filozof.

Tamamlayıcı Konular

Sosyoloji (Felsefe Ansiklopedisi) Sosyoloji, kökenleri, gelişimi, organizasyonu, şebekeleri ve kurumları da dahil olmak üzere, bireylerin toplumsal davranışı veya toplumun kendisi üzerine çalışmalardır. 

Olgu (Felsefe Ansiklopedisi) Gerçekleşmiş olan her şeye olgu denir.

Felsefenin sonu mu geldi ? (Makaleler) Felsefenin sonunun geldiğine dair fikirler son zamanlarda yoğunlaşmakla birlikte bir kaç yüzyıldır dile getirilmekte.

Pozitifizm (Felsefe Ansiklopedisi) Araştırmalarını olgulara, gerçeklere dayayan, fizikötesi açıklamaları kuramsal olarak olanaksız, kılgılı olarak yararsız gören; deneyle denetlenmeyen soruları sözde soru olarak niteleyen felsefe doğrultusu.

Olaybilim (Felsefe Ansiklopedisi) Olayların ideal varlığını inceleme ve betimleme yöntemi.

Modern Dönem (Felsefe Ansiklopedisi) 19 ve 20. yüzyılları kapsayan dönemdir.

Postyapısalcılık (Felsefe Ansiklopedisi) Yapısalcılık sonrası denilen dönem içinde ortaya çıkmış ve kendisini en temelde yapısalcılığı sorunsallaştırmakla temellendirmiş olan düşünce biçimi.

Yeniçağ Felsefesi (Felsefe Ansiklopedisi) 17 ve 18 yy. larda otoriteden den kurtulmanın verdiği özgür düşünce ortamıyla birlikte çok çeşitli yeni akımlar ortaya çıkmıştır.

Rönesans Felsefesi (Felsefe Ansiklopedisi) Rönesans dönemi, kabaca, 15. ve 16. yüzyılları kapsar. Ortaçağ felsefesi ile Modern felsefenin başlangıcı arasında bir köprü olarak görülebilir.

Deneycilik (Felsefe Ansiklopedisi) Bilgimizin biricik kaynağının deney olduğunu savunan bilgi öğretisi.

Geçmişten Günümüze Ahlak Felsefeleri (Makaleler) Hangi eylem ve davranışlarımız doğru veya yanlıştır? Ahlaklı ya da ahlaksız olmanın kriterleri nelerdir? Eski Antik Çağ’dan günümüze değin bazı tanınmış filozofların bu sorulara yanıtları.

Ortaçağ Felsefesi (Felsefe Ansiklopedisi) (6.YY - 16.YY) Felsefenin ortaçağ dönemi, Karanlık Çağların entelektüel kuraklığından sonra Batı felsefi düşüncesinin yeşermesini temsil eder.

Belit (Felsefe Ansiklopedisi) Bir gerçeği tanımlamak için dayanılan tanıtlanması gerekmeyecek kadar açık ilke.

Düalizm (Felsefe Ansiklopedisi) Düalite (ikilik), görünürde birbiriyle bağdaşamayacak iki alana, örneğin zihin ve beden, iyi ve kötü, biçim ve içerik, özgürlük ve determinizm ya da varlık ve oluş gibi alanlara bölünen bir varlık veya sorunu anlatan bir terimdir.

Realizm (Felsefe Ansiklopedisi) Bilinçten bağımsız bir gerçekliğin var olduğunu kabul eden öğreti. Varlığın, insan bilincinden bağımsız ve nesnel olarak var olduğunu ileri süren görüş.

Erken Modern Dönem (Felsefe Ansiklopedisi) 17. yy Felsefesi de denilen, bilimin hakimiyet kurmaya başladığı, akılcılığın öne çıktığı dönemdir.

Septisizm (Felsefe Ansiklopedisi) Her tür bilgi savını şüpheyle karşılayan ve bunların temellerini etkilerini ve kesinliklerini irdeleyen tutum.

Idea (Felsefe Ansiklopedisi) Platon'a göre algılarla kavradığımız nesnelerin orijinal formları, örnekleri.

Anlıkçılık (Felsefe Ansiklopedisi) Bütün varlıkları anlıksal temele indirgeyen öğretilerin genel adı.

Ontoloji (Felsefe Ansiklopedisi) Bir bütün olarak varlığı ele alan ve var olanların en temel niteliklerini inceleyen felsefe dalı.

Kantçılık (Felsefe Ansiklopedisi) 19 ve 20. yüzyılda etkili olmuş Kant felsefesini dayanak olarak alan felsefe eğilimi.

Aranedencilik (Felsefe Ansiklopedisi) Bütün olayların tek gerçek nedeninin Tanrı olduğunu öne süren, insana neden gibi görünen bütün öbür şeylerin Tanrının istencini yansıtan birer araneden olduğunu savunan felsefe öğretisi.

Subjektivizm (Felsefe Ansiklopedisi) Nesneyi öznenin dışında ve ondan bağımsız sayan nesnelcilik anlayışına karşı, nesneyi öznenin ürünü sayan anlayıştır.

Ansiklopediciler (Felsefe Ansiklopedisi) 18. yüzyılın Fransız ansiklopedicileri.

Paranın Efendileri : Karl Marx ve Marksist İktisat (Ekonomi)

Marksçılık (Felsefe Ansiklopedisi) Karl Marx ve Friedrich Engels in geliştirdiği, bilimsel sosyalizm doğrultusundaki felsefe, toplum ve ekonomi öğretisi.

Albert Camus (Biyografi) 10 dakikalık animasyon ile Camus'a ait görüşler anlatılıyor.

Alman Felsefesi (Felsefe Ansiklopedisi) 18 ve 19 yy larda iyice belirginleşen ve Almanya'yı felsefenin yurdu haline getiren felsefi gelenekler.

Celal Şengör - Din, Bilim ve Darwin (Bilim)

Evrim Kuramı (Makaleler) Evrim Teorisi kavramları, teorinin ortaya çıkışı, gelişimi ve kanıtları.

Gen Bencildir (Makaleler) Dawkins'in 323 Sayfalık Gen Bencildir kitabının özetidir. Gen Bencilliği diye adlandırdığı temel yasanın, gerek bireysel bencilliği, gerekse bireysel özveriyi nasıl açıkladığını anlatıyor.

Evrimcilik (Felsefe Ansiklopedisi) Evrim öğretisi. Her şeyi evrim açısından değerlendiren dünya görüşü.

Evrim Teorisi (Özlüsözler)

Materyalizm (Felsefe Ansiklopedisi) Evrendeki tek cevherin madde olduğunu ve bütün varlıkların maddeden türediğini öne süren görüş. Özdekçilik

Insanoğlunun Mutluluk Arayışının Olumlu Sonuçlanması Olası mıdır? (Makaleler) "Medeniyet ve Hoşnutsuzlukları" isimli eserinden yapılan bu alıntı Freud’un kötümser görüşlerinden bazılarının açık ifadesidir.

Psikanaliz (Felsefe Ansiklopedisi) Bazı ruh ve akıl hastalıklarının, sinir bozukluklarının iyi edilmesinde kullanılan bir tedavi usulüdür.

İnsan Tabiatını Tanıma - Alfred Adler (Makaleler) Viyana'da vermiş olduğu konferansların derlemesinden oluşmuş kitabın özetidir.

Bilinçaltı (Felsefe Ansiklopedisi) Gerçekte bilinç süreçleri olmadıkları halde bilinç süreçleri üstünde etkisi bulunan ruhsal süreçlerdir.

Altbilinç (Felsefe Ansiklopedisi) Bilinç süreçlerini etkileyen bilinçdışı ruhsal süreçler. Dilimizde daha çok bilinçaltı deyimiyle dile getirilmektedir.

Voluntarizm (Felsefe Ansiklopedisi) İstenç (isteklilik) akıl yürütmek değil, bilinçsiz bir dürtüdür. Aslında, istenç tüm realitenin özünde bulunan kuvvettir ve her türlü gerçekliğin temel ilkesidir.

Mimesis (Felsefe Ansiklopedisi) Taklit; benzetme, örnek alınan şeyi yeniden yapma.

Nominalizm (Felsefe Ansiklopedisi) Genel kavramları gerçek saymayıp birer addan ibaret bulan öğreti.

Moralite (Felsefe Ansiklopedisi) Bir insanın iyi ve kötü açısından davranış biçimleri ve ahlaki düşünüşü.

Yararcılık (Felsefe Ansiklopedisi) 19. yüzyılda İngiltere'de Etik ve Politik Felsefede, "çoğunluk için en iyisi" ahlaki bakış açısıyla öne çıkan bir harekettir.

Nietzsche (Biyografi) 6 dakikalık kısa bir tanıtım animasyonu.

90 Dakikada Nietzsche (Makaleler) Paul Strathern'in bu kitabçığında Nietzsche'nin hayatı ve temel fikirleri anlatılıyor.

Egoizm (Felsefe Ansiklopedisi) Kendine olan ilgiyi ahlakın temeli olarak gören etik bir teori.

Postmodernizm (Felsefe Ansiklopedisi) Batı felsefesinin ve özellikle 18. yüzyıl Aydınlanmasının temel varsayımlarını eleştiren felsefi bir eğilimdir.

Siyaset Felsefesi (Felsefe Ansiklopedisi) Demokrasi, yasama, siyasal ahlak gibi hukuku, siyasal yaşamı, toplumsal konuları ilgilendiren genellikle normatif sorunlar üzerine eğilen bir araştırma alanıdır.

Kıta Avrupası Felsefesi (Felsefe Ansiklopedisi)  Avrupa'daki 19. ve 20. yüzyıl felsefe geleneklerini tanımlamakta kullanılan terim.

Nihilizm (Felsefe Ansiklopedisi) Her şeyin anlamdan ve değerden yoksun olduğunu savunan felsefi görüştür.

Heidegger (Biyografi) Martin Heidegger'in hayatı ve fikirleri üzerine kısa animasyon

Almanya - Deidesheim (Fotoğraf) Şarap bağları ve bozulmamış tarihi dokusuyla küçük bir Alman kasabası.