Lichtenberg

Lichtenberg ve Özlüsözleri

1742 / Almanya, Darmstadt
1799 (57 yaşında) / Almanya, Göttingen

Alman doğa bilimleri, astronomi ve matematik profesörü, yazar, eleştirmen.

Georg Christoph Lichtenberg , Ailenin 17. çocuğu olan Lichtenberg in babası bir köy papazıdır. Çocukların on üçü bebek yaşlarında ölmüştür. Lichtenberg'de, çocukken geçirdiği bir kaza sonucu kambur kalmıştır. Ülkenin en yüksek din görevine atanana, edebiyat , müzik , matematik , fizik , astronomiye meraklı olan baba Lichtenberg , 1752 de ölür. Lichtenberg aynı yıl liseye başlar. Edebiyata ve matematiğe olan ilgisini geliştirir ve arkadaşlarına matematik konulu konferanslar verir.

Lichtenberg Göttingen üniversitesinde eğitime başlar. Üniversitedeki ilk yılında , kendisinin müsvedde, çöp, karalama ya da düşünce defteri diye tanımladığı not defterini tutmaya başlar. Yazar, tuttuğu bu notlara su birikintisi, pislik, dağınıklık gibi yakıştırmalarda bulunmuş ve bu notlar ın " Beş paralık doğrular" olduğunu savlamıştır. Bu defterler bilimsel ve bireysel nitelikli notlar şiirler, fıkralar, okunacak kitap listeleri, çeşitli yazarlardan alıntılar, matematik hesapları, çizimler ve çeşitli karalamalar içeriyordu.

Üniversitede yardımcı profesörlüğe getirilir. Bu arada Hannover, Osnabrück ve Stade şehirlerinin ölçümlerini yapmakla görevlendirilmiştir. Osnabrück te yazar Justus Möser le tanışmış ve onun evinde; felsefe, doğa bilim konulu toplantılara katılmıştır. Lichtenberg 1774 te , Göttingen Bilimler Topluluğu üyesi olmuştur. Aynı yıl , Ingiltere ye bir gezi yapmış ve burada kurduğu birçok dostluğu "Ingiltere den Mektuplar" adlı eserinde anlatmıştır. Bu eserdeki alaylı yergiler, çok görkemlidir.

Lichtenberg , 1775 te Göttingen e dönmüş ve önceleri matematik; sonraları ise , doğa bilimleri ve astronomi profesörü olarak çalışmıştır. Üniversitenin asli profesörüdür artık. Ingiltereden getirttiği ders araçlarıyla , bilimsel araştırmalar yapmıştır. Çeşitli uçurtmalarla , havadaki elektriği ölçmüş ve kendi adını taşıyan bir elektrik biçimi (figürü) bulmuştur. Üniversitenin ilk fizik kürsüsünün kurucusu olan Lichtenberg, ayrıca paratoner tekniğini geliştirmiş ve hidrojenin havadan hafif olduğunu keşfetmiştir.

1777 de , "Göttingen Cep Takvimi" adlı , kadınlara yönelik bir dergi çıkarmaya başlamıştır.Derginin editörlüğünü üstlenmesi dışında , 22 yıl boyunca , bu dergiye 230 makale de yazmıştır.Bu makaleler arasında ; yergiler , kitap tanıtımları , batıl inanışlar , moda , düğün hazırlıkları gibi konuların yanı sıra , ressam Hogarth ın gravürleriyle ilgili açıklamalar da vardır.

Zamanın ünlü fizyonomisti Lavarter in ; insan kişiliğinin , yüze bakılarak okunabileceği savı "Fırtına ve Coşku (Sturm und Drang)" akımının da ilgisini çekmişti.Lichtenberg , bu sav üzerine , derginin 1778 yılındaki sayılarından birinde , "Fizyonomlara Karşı , Fizyonomi Üzerine" adlı bir yazı yazar. Bu yazı çok ses getirir.

Lichtenberg in , o dönem için yeni sayılabilecek ruhbilim araştırmaları da vardı. Ona göre beden, ruh ile dünya arasında yer almakta ve her ikisinden etkilenerek , onların izini taşımaktaydı. Psikoloji alanındaki notları, çağdaşı Georg Forster ın iç gözlemleri kadar, ayrıntılı ve kapsamlı değilse de bilinç altının işlevi , rüyaların önemi , eğitimin rolü gibi konularda , çağının çok üstündeydi. Yazar , çağdaşı olan Voss un , güzel yazı yazma işi (Ortografi) konusunda yaptığı buluşlar hakkında bazı yergiler de yazmıştır.

Lichtenberg in son yılları umutsuzluk içinde geçer. Kendini, edebi eserleri okumaya verir. Sık sık hasta olur. Zaten bir hastalık hastası olan yazar, bu hastalıklardan çok etkilenmektedir. Giderek içine kapanan yazar, 1799 başlarında yatağa düşer. 24 şubat ta ise, Göttingen de zatürreden ölür.

Aforizmalar

"Aforizmalar" , gerçek bir günlük şeklinde yazılmıştır.Birçok bilgi ve gözlem , doğrudan doğruya yazarın bakış açısını yansıtmaktadır.Ancak tümü , olağanüstü ayrıntılar ve karşıtlıklar.üzerine kuruludur ve yazarın psikolojisinin ürünüdürler.Lichtenberg , bu yapıtında , bilinçli yergici ama yavanlığa düşmeyen bir ahlakçı olarak görünür.

"Aforizmalar" da , insan doğası üzerine , felsefi birtakım düşüncelerin de izlerini görmek olasıdır.Deha üzerine , zeka ve bilim üzerine , Tanrı ve ruh üzerine , iyilik ve kötülük üzerine , duyumların göreceliği üzerine pek çok düşünce vardır.Diğer bazı gözlemleri ise ; psikoloji , ahlak , politika , edebiyat ve estetik üzerinde yoğunlaşmıştır.

Lichtenberg , gördüğü ve tanık olduğu olayları , anekdotlar şeklinde ayrıntısıyla anlatmaktadır.Ayrıca , rüyalar ve onların yorumları üzerinde de ayrıntısıyla duran Lichtenberg ; bilgece özdeyişler ve kendi yaşam deneyiminin ürünü olan formüller geliştirmiştir.Ancak , sistematik bir düzenden yoksun olduğu için , sezgisel ve karmaşık bir duyarlılığı açığa vuran "Aforizmalar" daki düşüncelerin ; aynı zamanda , anlamlı bir esnekliğe sahip oldukları söylenebilir.Bu nitelikler , Lichtenberg i , büyük Fransız ahlakçılarına yakınlaştırmaktadır.

Sanatı

Lichtenberg , eserlerini daha çok özdeyişler şeklinde yazmıştır.Yaşadığı dönemin çekişme konularıyla ilgili yergiler yazmıştır.Onun yergilerinde , kuşkucu bir ruh baskındır.Mizahi ve yergi yazıları dışında kalan yazıları ; Lichtenberg in , ateşli bir eleştirmen olduğunu ortaya koyar.Psikolojik gözlemlerinde ve araştırmalarında , ilgi çekici özellikler vardır.Ayrıca , o , Alman dilinin en önemli biçemcileri arasında yer alır.

Yazar , "Dahiler kuşağı" na bağlı olduğu halde ve tam anlamıyla bir "Aydınlanma Çağı Çocuğu" olduğu halde ; "Fırtına ve Coşku (Sturm und Drang)" oluşumuna katılmamıştır.O , bu hareketin fantastik duygusallığına ve düşsel ya da gerçek , her türlü mistisizme karşıydı.Dünya ve toplum gerçeğinin , bilimsel bir şekilde çözümlenmesinden ve uzun vadeli çalışma süreçleri içinde düzeltilmesinden yana bir düşünür olan Lichtenberg ; öznelliğe dayalı olan , "Fırtına ve Coşku" hareketine eleştirilerini yöneltiyordu.Ancak , bu eleştiriler , Rousseau ve Herder gibi hareketin kuramcılarına değildi.örneğin onun eleştirileri ; 12 eylül 1772 de , bir grubun bir koruya giderek şapkalarını meşe yapraklarıyla süsledikten sonra , el ele tutuşarak , bir ağacın etrafında dans etme saçmalıklarına veya 1773 de , Klopstock un doğum günü kutlamasında , Wieland ın eserlerinin yakılması gibi güç gösterilerine yönelikti.

Lichtenberg , din konusunda özgürce düşünebilen birisiydi.Ancak , din dışı bir inanışa da kendisini kaptırmış görünmektedir.Acıları ve çektiği sıkıntılar , sonunda , bir hastalık hastalığı olarak su yüzüne çıkmıştır.Yani , her olayı , inanılması güç sonuçlara bağlamasının nedeni budur.Lichtenberg , edebiyat dünyasını yakından izlemekte ve özellikle Swift , Defoe , Fielding , Sterne ve Smolett gibi Ingiliz yazarlarını ; toplumu gerçekçi bir gözle inceleyen , eleştiren ve yeren yönleri dolayısıyla , o dönemin Alman yazarlarına üstün görmektedir.Ancak , kendisi , Ingiliz mizahçılarıyla çağında yarışabilmiş tek Alman yazardır.

Kant, Lichtenberg e çok değer veriyordu.Schopenhauer , onda yetkin bir düşünür görmüştü.Schopenhauer e göre ; Lichtenberg , başkalarıyla değil , kendi kendine konuşan bir düşünürdü. Nietzsche ise , Lichtenberg in "Aforizmalar" ını ; Eckermann ın , "Goethe ile Konuşmalar" adlı eseriyle bir tutmuş ve bu eser için , " Alman düzyazısının hazinesi demiştir.

ÖzlüSözleri

"Bilgeliğin ilk adımı herşeyi sorgulamak, son adımı da bunları olduğu gibi kabullenmektir."

"Her iyi kitap insanın aynasıdır, aynaya bakan bir maymunsa, aynada görünenin havari olması imkansızdır."

Anahtar Kelimeler
Lichtenberg, Schopenhauer, Nietzsche, Freud, Ludwig Wittgenstein, fizyonomi
Benzer Kişiler

Schopenhauer, Arthur (Kişiler) İrrasyonalist ve karamsar olarak bilinen Alman düşünür.

Tolstoy (Kişiler) Büyük bir rus yazarıdır.

Cioran, Emil (Kişiler) Filozof, deneme yazarı ve tanınmış 20. yy. retorik sentezcisidir.

La Rochefoucauld (Kişiler) İnsan davranışları ve erdemin kökleri üzerine yazmış Fransız ahlakçı yazar.

Nietzsche (Kişiler) "Güç Istenci", "Üstinsan", "Bengüdönüş" gibi özgün fikirlerle tanınan varoluşçu Alman filozof.

Locke, John (Kişiler) Aydınlanma düşünürlerinden en çok etkilenen ve yaygın olarak "Liberalizmin Babası" olarak bilinen İngiliz felsefeci ve doktoru.

Wittgenstein (Kişiler) Mantık ve dil felsefesi konularında yaptığı çalışmalarla 20. yüzyılın en önemli filozoflarından sayılır.

Sartre (Kişiler) Felsefi içerikli romanlarıyla 20. yüzyıl’a damgasını vuran düşünürlerden biridir.

Spinoza (Kişiler) 17. yüzyıl felsefesinin önde gelen rasyonalistlerinden biri olarak kabul edilmektedir.

Derrida, Jacques (Kişiler) Edebiyat eleştirmeni ve dekonstruksiyonizm olarak bilinen eleştirel düşünce yönteminin kurucusudur.

Machiavelli (Kişiler) Tarih ve politika biliminin kurucusu sayılan düşünür, devlet adamı, askeri stratejist.

Montaigne, Michel de (Kişiler) 16. yüzyıl Fransız deneme yazarı.

Jaspers, Karl (Kişiler) Felsefede varoluşçu akımın teorisyenlerinden Alman filozof ve psikiyatrist. Modern psikiyatri, din felsefesi, tarih felsefesi ve siyaset felsefesinde önemli etkileri olmuştur.

Feuerbach, Ludwig (Kişiler) Hegel'e yönelttiği sıkı eleştirilerle Marx'ı da derinden etkileyen, dinin ger­çek yüzünü açığa çıkartan çalışmalarıyla tanınan Alman maddeci filozof.

Comte, Auguste (Kişiler) Fransız sosyolog, matematikçi ve filozoftur. Sosyolojinin babası olarak tanınır.

Heraklet (Kişiler) Sokrat öncesi Antik Yunan filozofu

Emerson (Kişiler) ABD li düşünür, yazar. Amerikan transendentalizminin en önemli temsilcidir.

Heidegger, Martin (Kişiler) Varoluşçu felsefenin önde gelen isimlerinden biri olan Alman filozof.

Freud, Sigmund (Kişiler) Avusturyalı ruh doktoru, psikanalizin kurucusu

Adler, Alfred (Kişiler) Bireysel psikoloji ekolünün kurucusu, Avusturyalı psikologdur.

Tamamlayıcı Konular

Schopenhauer (Biyografi) Schopenhauer in temel düşünceleri üzerine kısa animasyon

Romantizm (Felsefe Ansiklopedisi) Aydınlanma Çağı'nda duygusal benlik bilincini, toplumu iyileştirmek ve insanın durumunu iyileştirmek için gerekli bir ön koşul olarak vurgulayan felsefi bir harekettir.

Kantçılık (Felsefe Ansiklopedisi) 19 ve 20. yüzyılda etkili olmuş Kant felsefesini dayanak olarak alan felsefe eğilimi.

Nihilizm (Felsefe Ansiklopedisi) Her şeyin anlamdan ve değerden yoksun olduğunu savunan felsefi görüştür.

Voluntarizm (Felsefe Ansiklopedisi) İstenç (isteklilik) akıl yürütmek değil, bilinçsiz bir dürtüdür. Aslında, istenç tüm realitenin özünde bulunan kuvvettir ve her türlü gerçekliğin temel ilkesidir.

Yeni Kantçılık (Felsefe Ansiklopedisi) 19. yüzyılda felsefeyi çöküşten kurtarmak üzere özellikle bilgi eleştirisi ve bilgi kuramı açısından Kant'a yönelen çalışmalardır.

Alman Felsefesi (Felsefe Ansiklopedisi) 18 ve 19 yy larda iyice belirginleşen ve Almanya'yı felsefenin yurdu haline getiren felsefi gelenekler.

Modern Dönem (Felsefe Ansiklopedisi) 19 ve 20. yüzyılları kapsayan dönemdir.

Nietzsche (Biyografi) 6 dakikalık kısa bir tanıtım animasyonu.

90 Dakikada Nietzsche (Makaleler) Paul Strathern'in bu kitabçığında Nietzsche'nin hayatı ve temel fikirleri anlatılıyor.

Egoizm (Felsefe Ansiklopedisi) Kendine olan ilgiyi ahlakın temeli olarak gören etik bir teori.

Postmodernizm (Felsefe Ansiklopedisi) Batı felsefesinin ve özellikle 18. yüzyıl Aydınlanmasının temel varsayımlarını eleştiren felsefi bir eğilimdir.

Siyaset Felsefesi (Felsefe Ansiklopedisi) Demokrasi, yasama, siyasal ahlak gibi hukuku, siyasal yaşamı, toplumsal konuları ilgilendiren genellikle normatif sorunlar üzerine eğilen bir araştırma alanıdır.

Yeniçağ Felsefesi (Felsefe Ansiklopedisi) 17 ve 18 yy. larda otoriteden den kurtulmanın verdiği özgür düşünce ortamıyla birlikte çok çeşitli yeni akımlar ortaya çıkmıştır.

Geçmişten Günümüze Ahlak Felsefeleri (Makaleler) Hangi eylem ve davranışlarımız doğru veya yanlıştır? Ahlaklı ya da ahlaksız olmanın kriterleri nelerdir? Eski Antik Çağ’dan günümüze değin bazı tanınmış filozofların bu sorulara yanıtları.

Kıta Avrupası Felsefesi (Felsefe Ansiklopedisi)  Avrupa'daki 19. ve 20. yüzyıl felsefe geleneklerini tanımlamakta kullanılan terim.

Albert Camus (Biyografi) 10 dakikalık animasyon ile Camus'a ait görüşler anlatılıyor.

Heidegger (Biyografi) Martin Heidegger'in hayatı ve fikirleri üzerine kısa animasyon

Insanoğlunun Mutluluk Arayışının Olumlu Sonuçlanması Olası mıdır? (Makaleler) "Medeniyet ve Hoşnutsuzlukları" isimli eserinden yapılan bu alıntı Freud’un kötümser görüşlerinden bazılarının açık ifadesidir.

Psikanaliz (Felsefe Ansiklopedisi) Bazı ruh ve akıl hastalıklarının, sinir bozukluklarının iyi edilmesinde kullanılan bir tedavi usulüdür.

İnsan Tabiatını Tanıma - Alfred Adler (Makaleler) Viyana'da vermiş olduğu konferansların derlemesinden oluşmuş kitabın özetidir.

Bilinçaltı (Felsefe Ansiklopedisi) Gerçekte bilinç süreçleri olmadıkları halde bilinç süreçleri üstünde etkisi bulunan ruhsal süreçlerdir.

Altbilinç (Felsefe Ansiklopedisi) Bilinç süreçlerini etkileyen bilinçdışı ruhsal süreçler. Dilimizde daha çok bilinçaltı deyimiyle dile getirilmektedir.

Mimesis (Felsefe Ansiklopedisi) Taklit; benzetme, örnek alınan şeyi yeniden yapma.

Ludwig Wittgenstein (Biyografi) Kafa karışıklığımız sözcüklerle çözmeye çalışan dil konusunda takıntılı bir filozoftur.