Ingarden, Roman

Ingarden, Roman ve Özlüsözleri

1893 / Polonya, Krakow
1970 (77 yaşında) / Polonya, Krakow

Husserl’in fenomenolojik yönteminden yararlanarak edebiyat ve sanat yapıtlarını açıklamaya çalışmıştır.

Husserl’in öğrencisi olan Ingarden, önce Lemberg’de, 1945’te de Krakow’da felsefe profesörü oldu. Sanat konusunda geliştirdiği ayrıntılı görüşleriyle Polonyalı sanatçılar üzerinde etkili oldu.

II. Dünya Savaşı sırasında Ingarden, Almanca yazarken, Polonyaca yazı yazmaya geçerek bir dayanışma jesti yaptı. Ancak bunun sonucunda son zamanlara kadar büyük eserleri geniş bir felsefe topluluğu tarafından farkedilmedi. Ingarden, Edmund Husserl bünyesinde eğitim gördü ve ontoloji, epistemoloji, estetik ve aksiyoloji gibi çeşitli alanlarda fenomenoloji geliştirdi.

Ingarden, pozitivizm ve tarihselcilik ve psikoloji de dahil olmak üzere her tür göreceliğe yönelmek için elzemdi. Değerlerin gerçekliği için onları savundu ve onları toplumsal değerleri baltalayan bir perspektif olarak eleştirdi. Bununla birlikte, Ingarden, estetikteki, özellikle sanat eserinin ontolojisine ve estetik değerlerin durumuna ilişkin çalışmaları nedeniyle en iyi bilinmektedir ve fenomenolojik estetiğin kurucusu olmakla alakalıdır. Eser Edebi Eser, edebiyat teorisinde olduğu kadar felsefi estetiğinde de etkili olmuştur.

Ingarden’e göre sanat yapıtları, Husserl’in kullandığı anlamda yönelinmiş nesnelerdir; sanatçının kullandığı ham malzemeye verdiği biçim, onun saf bir bilinç ediniminden çıkar. Bu nesneler, başka türden gerçek şeylerden farklı olarak yalnızca izleyicinin estetik yaşantısında somutlanır. Bu görüşü özellikle edebiyat, müzik ve sinema sanatlarına uygulayan Ingarden, bu alanlardaki sanat yapıtlarının tabakalar oluşturan varlık yapıları üzerinde durur. Bu çerçevede özellikle sinema yapıtlarının karmaşık yapılarına yaklaşımı dikkati çeker.

Genel felsefe görüşü içinde, Husserl’in transandantal idealizmiyle hesaplaşan Ingarden, hem gerçek nesnelerin, hem de yönelmişliğin konusu olan nesnelerin bağımsız varlıklar olarak eşit konumda olduğunu savunmuştur. Başlıca yapıtları arasında Das literarische Kunstwerk (1931; Edebi Sanat Yapıtı), Lehçe yazdığı Dünyanın Varlığı Üzerine Tartışma (1947-48), Time and Modes of Being (1963; Zaman ve Varlık Tarzları), Vom Erkennen des literarischen Kunstwerks (1968; Edebi Sanat Yapıtının Bilinmesi) ve Über die Verantwortung (1970; Sorumluluk Üzerine) sayılabilir.

ÖzlüSözleri

Anahtar Kelimeler
Ingarden, Roman, Husserl, fenomenoloji, transandantal idealizm, polonya, ontoloji, epistemoloji, estetik, aksiyoloji
Benzer Kişiler

Elif Şafak (Kişiler) Kitapları otuzdan fazla dile çevrilmiş çok satan romanların sahibi Türk yazar.

Ferguson, Adam (Kişiler) Politik ekonomiyi ahlaki felsefeye bağlayan bağları sıkılaştırmaya çalışan bir ahlak bilimi uzmanıdır.

Husserl, Edmund (Kişiler) Yirminci yüzyıl felsefesini en çok etkilemiş olan isimlerinden biridir ve fenomenolojinin kurucusu kabul edilir.

Heidegger, Martin (Kişiler) Varoluşçu felsefenin önde gelen isimlerinden biri olan Alman filozof.

Abbagnano, Nicola (Kişiler) Önde gelen İtalyan varoluşçusu.

Sartre (Kişiler) Felsefi içerikli romanlarıyla 20. yüzyıl’a damgasını vuran düşünürlerden biridir.

Parmenides (Kişiler) Doğa filozoflarından sayılmakla birlikte, Antik Yunan felsefesinde rasyonalizm geleneğinin ilk filozoflarından biridir.

James, William (Kişiler) Charles Sanders Peirce ve John Dewey ile birlikte pragmacılık görüşünün kurucuları arasında gösterilen Amerikalı ruhbilimci ve felsefeci.

Berkeley, George (Kişiler) Dünyada yalnızca ruhların ve bu ruhların idelerinin varolduğunu, buna karşılık maddenin varolmadığını öne süren İngiliz düşünür.

Bergson, Henri (Kişiler) Özellikle 20. yüzyılın ilk yarısında etkili olmuş Nobel ödüllü Fransız düşünür.

Dewey, John (Kişiler) Aletçilik olarak bilinen felsefe akımının kurucusu ünlü Amerikan filozof ve eğitim teorisyeni.

Sokrates (Kişiler) Yunan Felsefesinin kurucularındandır

Schiller, Ferdinand (Kişiler) İngiliz Pragmacılığının en önde gelen savunucularındandır.

Foucault (Kişiler) Fransız filozof, fikir tarihçisi, sosyal kuramcı ve edebi eleştirmen.

Thomas Aquinas (Kişiler) Bilgi felsefesi, metafizik, siyaset ve ruhun ölümsüzlüğü konularındaki yorumlarıyla skolastik düşünceye önemli katkılar sağlamış keşiş ve filozof.

Wittgenstein (Kişiler) Mantık ve dil felsefesi konularında yaptığı çalışmalarla 20. yüzyılın en önemli filozoflarından sayılır.

Tamamlayıcı Konular

Postmodernizm (Felsefe Ansiklopedisi) Batı felsefesinin ve özellikle 18. yüzyıl Aydınlanmasının temel varsayımlarını eleştiren felsefi bir eğilimdir.

Olaybilim (Felsefe Ansiklopedisi) Olayların ideal varlığını inceleme ve betimleme yöntemi.

Yeniçağ Felsefesi (Felsefe Ansiklopedisi) 17 ve 18 yy. larda otoriteden den kurtulmanın verdiği özgür düşünce ortamıyla birlikte çok çeşitli yeni akımlar ortaya çıkmıştır.

Yeni Kantçılık (Felsefe Ansiklopedisi) 19. yüzyılda felsefeyi çöküşten kurtarmak üzere özellikle bilgi eleştirisi ve bilgi kuramı açısından Kant'a yönelen çalışmalardır.

Alman Felsefesi (Felsefe Ansiklopedisi) 18 ve 19 yy larda iyice belirginleşen ve Almanya'yı felsefenin yurdu haline getiren felsefi gelenekler.

Heidegger (Biyografi) Martin Heidegger'in hayatı ve fikirleri üzerine kısa animasyon

Modern Dönem (Felsefe Ansiklopedisi) 19 ve 20. yüzyılları kapsayan dönemdir.

Fenomenoloji (Felsefe Ansiklopedisi) Bilim verilerinin doğrudan incelenmesiyle elde edilmiş ve somut deneyim konusu olmuş fenomenlere, nedensel açıklamalara ilişkin kavramlardan ve incelenmemiş ön kabullerden bağımsız yaklaşma yöntemi.

Adcılık (Felsefe Ansiklopedisi) Nominalizm: Tüm sınıflandırıcı sembollerin, insanların onlara yüklediği anlamlar doğrultusunda varlık, anlam ve değer kazandığını savunan görüştür.

Kıta Avrupası Felsefesi (Felsefe Ansiklopedisi)  Avrupa'daki 19. ve 20. yüzyıl felsefe geleneklerini tanımlamakta kullanılan terim.

Postyapısalcılık (Felsefe Ansiklopedisi) Yapısalcılık sonrası denilen dönem içinde ortaya çıkmış ve kendisini en temelde yapısalcılığı sorunsallaştırmakla temellendirmiş olan düşünce biçimi.

Metafizik (Felsefe Ansiklopedisi) Metafizik, felsefenin bir dalıdır. İlk felsefeciler tarafından, "fizik bilimlerinin ötesinde kalan" anlamına gelen "metafizik" sözcüğü ile felsefeye kazandırılmıştır.

Subjektivizm (Felsefe Ansiklopedisi) Nesneyi öznenin dışında ve ondan bağımsız sayan nesnelcilik anlayışına karşı, nesneyi öznenin ürünü sayan anlayıştır.

Voo Voo (Müzik) 1985 yılında kurulmuş olan Polonyalı bir jazz-rock grubudur.

Nim stanie się tak (Voo Voo)

Flota zjednoczononych sił, Przystanek Woodstock 2009 (Voo Voo)

Ontoloji (Felsefe Ansiklopedisi) Bir bütün olarak varlığı ele alan ve var olanların en temel niteliklerini inceleyen felsefe dalı.

Çokçuluk (Felsefe Ansiklopedisi) Varlığın birbirine indirgemeyen birçok tözden oluştuğunu savunan bir felsefi yaklaşımdır. 

Epistemoloji (Felsefe Ansiklopedisi) İnsan bilgisinin yapısını ve geçerliliğini inceleyen felsefe dalı.

Bilgi Kuramı (Felsefe Ansiklopedisi) Bilginin bilgisi. Doğrudan doğruya bilgi olgusu’yla bilme olayı’nı inceleyen bilgi kuramı deyimi.

90 Dakikada Sokrates - Paul Strathern (Makaleler) Sokrates'in Hayatı ve Öğretileri

Siyaset Felsefesi (Felsefe Ansiklopedisi) Demokrasi, yasama, siyasal ahlak gibi hukuku, siyasal yaşamı, toplumsal konuları ilgilendiren genellikle normatif sorunlar üzerine eğilen bir araştırma alanıdır.

Felsefede Temel Doktrinler (Makaleler) Felsefede doktrinlerin kategorize edilmesiyle ortaya çıkan genel tablo.

Estetik (Felsefe Ansiklopedisi) Güzeli ve güzel sanatların doğasını inceleyen felsefe dalı.

Güzellik (Özlüsözler) Estetik bir zevk, coşku, hoşlanma duygusu uyandıran nitelik.