Doğa Felsefesi

Doğa Felsefesi

(M.Ö. 7.YY - M.Ö. 5.YY) Akıl yoluyla doğaya yönelerek “ilk neden” sorunu üzerinde duran ve elde ettiği sonuçları deney ve gözlemle temellendirmeye çalışan felsefi ekollerdir.


Temel özellikleri:

a) Evrenin oluş/ontoloji sorunuyla ilgilenmişler ve bu konuda çalışma yapmışlardır.

b) Evrenin ilk unsuru, ilk ana maddesi (arkhe) nedir, sorusuna yanıt aramışlardır.

c) Doğada meydana gelen çok ve çeşitli olayları tek bir temele bağlama denemesi yapmışlardır.

d) Hepsinin ortak yönü; ilk öğeyi/unsuru/ana maddeyi aramış olmalarıdır.

e) Araştırmalarında akıl, deney, gözleme dayanmışlar, gelenek ve göreneklerden bağımsız hareket etmişlerdir.

f) Doğayı oluşturan ilk sebebi MADDİ UNSURLAR olarak göstermeleri nedeniyle yaklaşım biçimleri MATERYALİZM (maddecilik) olarak değerlendirilebilir.

g) Kısaca; akıl yoluyla doğaya yönelerek “ilk neden” sorunu üzerinde duran ve elde ettiği sonuçları deney ve gözlemle temellendirmeye çalışan düşünürlerin felsefesine DOĞA
FELSEFESİ denir.

Bu farklı yaklaşımları maddeler halinde özetlersek;

THALES (TALES): M.Ö. 6-5 yüzyılda Milet (Batı Anadolu)’te yaşamıştır. Felsefenin kurucusu olarak gösterilebilir. Ona göre evreni oluşturan ilk unsur; SU’ dur.

Doğayı açıklamada, “Hiçten, hiç bir şey meydana gelmez” sözünü ele alır. Öyleyse her şeyin kendisinden çıktığı bir ilk madde (arkhe) olmalıdır. Bu ilk madde, ona göre “SU “dur. Her şey sudan oluşur ve suya döner. Bu düşünceleriyle, nesneler arasında bir “çocuklukta birliğin” bulunduğunu, nesnelerin kaynağının tek olduğunu, nesnelerin»değişiminin dönüşümlü olduğunu, nesnelerin tümünün bir kaynağı ve sonu olduğunu vurgular.

ANAXİMANDROS: Thales’in öğrencisiydi. Miletlidir. “Doğa üzerine” adlı bir yapıtı vardır. O da Thales gibi ana madde (arkhe) sorunu üzerinde durmuştur. Ona göre, ana madde su ya da hava gibi belirli bir şey olamaz. İlk şey, belirsiz ve sınırsız (apeyron) dır. Apeyrondan, önce sıcak ve soğuk oluşmuştur. Sıcak, soğuk ve karanlık olanı bir alev küre gibi sarmıştır. Soğuktan iki karşıt; katı ve sıvı doğmuştur. Sıvı sıcaklık nedeniyle buharlaşmış ve gökyüzü meydana gelmiştir. Yeryüzü önce denizlerle kaplı olduğu için, ilk canlılar suda oluşmuştur. İnsan bu balığa benzeyen ilk canlılardan türemiştir.

ANAXİMENES: Doğayı oluşturan ilk unsur; HAVA’ dır. Varlıklar havanın sıkışma ve gevşemesiyle oluşur. Herşey canlıdır. Hava canlıdır (Hilozoizm).

HERAKLİTOS: Efes’te yaşamıştır. (İ.Ö. 540-480). O da diğer doğa filozofları gibi varlık sorununa yönelmiştir. İlk unsur; Ateş’tir. Evren sürekli bir değişim, akış, dönüşüm ve oluşum içerisindedir. Ancak, diğer doğa filozofları ana maddeyi değişmeyen öz olarak ele aldıkları halde, Herakleitos ateşi sürekli değişmeyi anlatabilmek için ele alır. Örneğin, bir tahtayı yakıp kemiren alevin, yakından bakıldığında boyuna ilerleyen bir süreç olduğu görülür, işte bunun gibi tüm evren de canlı bir ateştir, sürekli bir yanma sürecidir. Bu değişme sürecini bir başka biçimde “Bir ırmakta ancak bir kez yıkanılabilir.” sözüyle de örneklendirir. Evrendeki değişmenin zembereği zıtların (sıcak-soğuk, iyi-kötü…) savaşıdır. Bu süreç savaş-uyum-savaş-uyum… biçiminde bir genel değişme yasasına göre oluştuğundan evrende bir karmaşa değil bir uyum vardır.

PARMENİDES: İ.Ö. 515 – 455 Yunan mantık ve diyalektiğinin babasıdır. Ona göre bilginin amacı ve ödevi; var olanı düşünmektir. Var olmayanı düşünmek yanılgıdır. Var olan, birdir, kendi içine kapalıdır, doğmamıştır, değişmez, bölünmez, yoğunlaşmaz, seyrekleşmez. Çünkü, var olan meydana gelmiş bir şey olsaydı, var olmayan bir şeyden doğmuş olması gerekirdi, böylece var olmayan gerçekten var olmuş olacaktır. Ancak var olmayan derken, boş uzayı kastetmektedir, var olanla da diğer doğa filozofları gibi “cisimsel” bir varlık anlamakta ve bunu “kendi içine kapalı, birliği olan bir küre” biçiminde düşünmektedir.

Deneyin bir yana bırakılması, var olanın bilgisinin sadece akıldan çıkarılmak istenmesi, deney ile bir çelişmeye vardırmıştır. Çünkü, deney,; doğada birliği değil, çokluğu, değişmemeyi değil, değişmenin olduğunu göstermektedir.

ELEA’LI ZENON: Çokluğun ve hareketin gerçek olmadığına ait örnekle getirerek Parmenides’i desteklemiştir. Ona göre, çokluğu, hareketi ve bölünmeyi çelişkiye düşmeden düşünemeyiz. Sonsuz bölünebilen uzay ve zaman anlayışı bizi kendi içinde çelişik önermelere (antinomia) götürür. Örneğin: “Uçan ok durmaktadır” çünkü, uçan ok her an belli bir noktada durmaktadır. Hareketinin her bir anında duruyorsa, ok, yolunun bütününde de durmaktadır. Çokluğun olmayacağına ait kanıtına göre; nesneler bir çokluk iseler, hem sonsuz küçük, hem de sonsuz büyüktür. Çünkü, var olanı sürekli bölersek, ya hiç bir şey kalmaz, ya da küçük de olsa bi şey kalır. Hiçleri bir araya getirmekle bir büyüklük elde edilmez, ancak küçüklerin sonsuz kere toplamı ise sonsuz büyüklüğü verir. Öyle ise var olan, birdir, bölünemez ve hareketsizdir.

PYTHAGORAS (PİSAGOR): M.Ö. 6. yüzyılda Sisam’da doğmuş, sonra güney İtalyada Kroton kentinde gizli bir tarikat kurmuş. İlk unsur; SAYI’ dır. Evrendeki uyumu ve düzeni sayılarla ifade etmeye, kanıtlamaya çalışmıştır. O ve onu izleyenler, matematikte yakından ilgilenmişler ve sayıları, varlığın ana ilkesi (arkhe) yapmışlardır. Örneğin, dört sayısı adaleti gösterir. Çünkü, adalette hem eşitlik, hem de karşıtlık vardır. İkiyle ikinin toplamı dört ettiği gibi, ikiyle ikinin çarpımı da dört eder. Ancak, Pitagorcu’lar sayıları soyut simgeler olarak değil, cisimsel olaak düşünürler ve bu nedenle sayıları üçgen, dörtgen sayılar gibi geometrik olarak ifade ederler. Bu anlayış onları, dik kenarları birer birim olan üçgenin hipotenüsünü ifadede çıkmaza sokmuştur.

EMPEDOKLES: M.Ö. 5. yüzyılda Sicilya adasında yaşamıştır. İlk unsur sayısını çoğaltmıştır. Ona göre evren; TOPRAK, HAVA, SU, ATEŞ’ ten oluşmuştur.

Ona göre, insanların meydana gelme, yok olma dedikleri şey, varlıkların temelinde bulunan değişmez dört elemanın (su, hava, ateş ve toprak) birbirine karışması veya ayrılmasıdır. Buna göre, element kavramını ortaya atanın Empedokles olduğu söylenebilir. Ona göre, bu dört eleman evren yapısının sadece gereçleridir. Bunları hareket ettirici güç sevgi ve nefrettir.

DEMOKRİTOS: M.Ö. 5. yüzyılda Teos (bugünkü İzmir-Urla’nın yakınlarındaki Sığacık) ta yaşamıştır. İlk unsur; ATOM’ dur. İnsanla ilgilenen tek doğa filozofu olarak da nitelenebilir.

Ona göre, var olan, meydana gelmemiştir ve yok olmayacaktır. Ancak var olanın dışında bir de var olmayan yanı ‘boşluk’ vardır. Var olanın en küçük parçacıkları, daha küçük parçalara ayrılmayan “atom”lardır. Atomlar cisimseldir. Ve yapıca birdir. Birbirinden yalnız biçimleri, boşluk içindeki yerleri, düzenlenişleri, büyüklükleri ve ağırlıkları farklıdır. Atomlarda olabilen biricik değişiklik, hareket yani yer değişmedir. Bu hareket nedeniyle atomlar, belli yerlere yığılmış ve varlıklar oluşmuştur. Ona göre, bu asıl bilgiyi bize duyularımız değil, aklımız sağlamaktadır.


Anahtar Kelimeler
Doğa Felsefesi, Thales, Anaksimenes, Heraklit, Pisagor, Epdokles, Demokritos, Anaksimandros, Parmenides, Elealı Zenon
İlgili Diğer Konular

Milet Okulu (Felsefe Terimleri Sözlüğü) Felsefe tarihinde hem felsefenin başlangıç evresini oluşturur, hem de doğa felsefesi olarak adlandırılan felsefi eğilimin öncüsüdür.

Arkhe (Felsefe Terimleri Sözlüğü) Felsefede ilk olanın “temel” “ana madde” anlamında kullanılmasıdır.

Felsefenin Başlangıcı (Felsefe Terimleri Sözlüğü) Felsefenin adı Yunanlılarca konmuş olsa da çok daha öncesinde Çin, Hindistan, İran ve Mısır'da felsefe yapılıyordu.

Mısır'ın Yunan medeniyeti üzerindeki etkisi (Tarih) Yunanlılar, Sokrates'den evvelki devirlerde yaşamış hakimlerden, yeni Eflatuncu hakimlere kadar, ilimleri öğrenmek için Mısır'a gitmişlerdir.

Sokrat Öncesi (Felsefe Terimleri Sözlüğü) MÖ. 7.YY - 5.YY. Genel olarak, yapıtlarının tamamı birkaç metinsel parça ve sonraki filozofların ve tarihçilerin aktardıklarıdır.

Efes Okulu (Felsefe Terimleri Sözlüğü) M.Ö. 500 yıllarında zengin bir kıyı kenti olan Efes'te kurulmuş Milet Okulu'ndan sonraki felsefe okuludur.

Monizm (Felsefe Terimleri Sözlüğü) Monizm, bir konseptte tekilliği veya tekliği belirtir.

Abdera Düşünürleri (Felsefe Terimleri Sözlüğü) Abdera Düşünürleri olarak adlandırılan filozoflar, antik çağ atomculuğunun fikir önderleri olan Demokritos ile Leukippos'tur.

Atomculuk (Felsefe Terimleri Sözlüğü) Maddeci filozoflar Empedokles ve Anaxagoras'ın ardından Leukippos ve onun öğrencisi Demokritos tarafından benzer bir materyalizm doğrultusunda oluşturdukları ve geliştirdikleri atom düşüncesiyle anılan felsefe okulu.

Sensualizm (Felsefe Terimleri Sözlüğü) Bilginin duyumdan geldiğini savunan öğreti.

Materyalizm (Felsefe Terimleri Sözlüğü) Evrendeki tek cevherin madde olduğunu ve bütün varlıkların maddeden türediğini öne süren görüş. Özdekçilik

İlk Çağ Felsefesi (Felsefe Terimleri Sözlüğü) M.Ö. 700’lü yıllarda başlayıp, M.S. 300 yıllarına kadar devam eden bir dönemdir.

Epikürosçuluk (Felsefe Terimleri Sözlüğü) Kurucusu olan Epiküros’un adıyla anılan felsefe disiplinidir ve temel sorunu AHLAK’tır.

Aperion (Felsefe Terimleri Sözlüğü) İlkçağ Yunan felsefesinde evrenin sonsuzluğunu, sınırsızlığını savunan Anaksimandros’un tüm şeylerin kaynağı, arkhe’si, diye betimleyerek felsefeye soktuğu terim.

Aion (Felsefe Terimleri Sözlüğü) İlkçağ Yunan felsefesinde özellikle Parmenides’ten itibaren ebediyet ya da bengilik anlamında kullanılan terim.

Eleacılık (Felsefe Terimleri Sözlüğü) Salt düşünme ile var olanın niteliklerini türetmeye çalışan Elea'lıların kurduğu öğreti.

Metafizik (Felsefe Terimleri Sözlüğü) Metafizik, felsefenin bir dalıdır. İlk felsefeciler tarafından, "fizik bilimlerinin ötesinde kalan" anlamına gelen "metafizik" sözcüğü ile felsefeye kazandırılmıştır.

İlgili Kişiler

Empedokles (Ünlü Kişiler) Doğa düşünürlerinden biri olan Empedokles, kendinden önceki doğa düşünürlerinin temel öğe (arkhe) olarak belirlediği, su, ateş ve havaya, toprak öğesini de ekleyerek, hepsini bir arada kullanan ilk düşünür olmuştur.

Thales, Miletli (Ünlü Kişiler) Felsefeyi başlatan filozof olduğu kabul edilir.

Pisagor (Ünlü Kişiler) İyonyalı filozof, matematikçi ve Pisagorculuk olarak bilinen akımın kurucusudur.

Anaksimenes (Ünlü Kişiler) Doğa filozofu ve geleneksel olarak Batı dünyasının ilk filozofları kabul edilen Miletos'lu üç düşünürün sonuncusudur.

Anaksimender (Ünlü Kişiler) Düşüncesi hakkında çok şey bilinmeyen ilk Yunan filozofu ve gökbilimcisi.

Parmenides (Ünlü Kişiler) Doğa filozoflarından sayılmakla birlikte, Antik Yunan felsefesinde rasyonalizm geleneğinin ilk filozoflarından biridir.

Seneka (Ünlü Kişiler) Romalı düşünür, devlet adamı, oyun yazarı.

Heraklet (Ünlü Kişiler) Sokrat öncesi Antik Yunan filozofu

Demokritos (Ünlü Kişiler) Atom veya bölünemeyen öz teorisiyle tanınan antik Yunan filozofu.

Platon / Eflatun (Ünlü Kişiler) Görüşleri Islam ve Hristiyan felsefesine derin etkide bulunmuş önemli bir Antik Yunan filozofudur.

Epikür (Ünlü Kişiler) Helenistik felsefenin en önemli düşünürlerinden birisidir.

Aristo (Ünlü Kişiler) Antik Yunan filozof.

Marks, Karl (Ünlü Kişiler) Filozof, politik ekonomist ve devrimci. Komünizmin kuramsal kurucusudur.

İlgili Özlüsözler


Sitede yayınlanmasını istediğiniz Word veya PDF formatındaki özgün yazılarınızı denizemesaj@gmail.com adresine gönderebilirsiniz. Arzu ederseniz kendi isminizle yayılanır. Yine bu adresten görüş ve fikirlerinizi iletmeniz de mümkün.
You can send your original articles in Word or PDF formats that you want to be published on this site to denizemesaj@gmail.com. If you wish, it will publish by your own name. It is also possible to send your opinions and ideas at this address.