Düalizm

Düalizm

Düalite (ikilik), görünürde birbiriyle bağdaşamayacak iki alana, örneğin zihin ve beden, iyi ve kötü, biçim ve içerik, özgürlük ve determinizm ya da varlık ve oluş gibi alanlara bölünen bir varlık veya sorunu anlatan bir terimdir.


Felsefe alanında ilk dualist, antikçağ Yunan düşünürü Anaksagoras’tır. Anaksagoras, özdekle ruhu kesin olarak birbirinden ayırıyor ve sonsuza kadar da birbirlerinden ayrı kalacaklarını söylüyordu. Anaksagoras’ın nus adını verdiği bir ruh özdeksel yapıdadır ama yaratan olmak bakımından yaratanın karşısında bulunmakla, beraber birbirine indirgenemeyen temelli bir ikilik meydana getirir.

Fransız düşünür Descartes de evrendeki bütün gerçeklikleri birbirine indirgenemeyen ruh ve özdek ikiliğinde toplar. Dualizm, temelde tanrılık yer (öte dünya) ile insanlık yer (dünya) ayrımını ileri süren dinsel ikicilikten yansımıştır ve evrenin özdeksel birbirini yadsıyan gerici bir görüştür. Dualistlerin tümü idealisttir, çünkü özdensel yapının karşısında bir de ruhsal yapı olduğunu kabul ederler.

Bunların her birinde, bir tarafın ötekini dışlayacak biçimde var olduğu söylenir. Bu da her ikisinin de bağımsız bir varoluş sürdürebileceğini ima eder. Buna taraf olan düşünürler de buna yaslanarak görüşlerini geliştirirler.

Düalizm monizme karşı çıkar (üzerinde düşünmeye değer ilginç bir ikilik!). Monizm, filozofların ortaya attığı bütün varlık ve sorunların tek bir betimlemeye indirgenebileceğîni ileri sürer. Örneğin iyi ve kötü ahlaki nedenlere, varlık ve oluş varoluşa, zihin ve beden zihin-bedene indirgenir. Monistler “Ockham’ın usturasının ikincil faktörleri işin içinden çıkardığım ileri sürerler: Düşünceyi gereksiz unsurlarla neden tıka basa doldurmak? Ama birçok düşünür monizmin anlamaya hizmet etmediğini belirterek bu yaklaşımı reddeder. Bazen bir meselenin özelliklerini ve doğasını kavrayabilmek için uç bir biçimini incelemek anlamlıdır: Örneğin, kötüyü iyi ile karşılaştırmak ya da zihni bedenden ayırmak gibi. Düalistler ise ayrılığın yalnızca düşünsel amaçlarla değil, kendi içinde ontolojik olarak geçerli olduğunu ileri sürerler. Zihin bedenden köklü olarak farkltdtr. Denir ki, zihin düşünür, beden düşünmez; zihin gayri maddidir, beden maddidir. Ama o zaman neden ikilikte durmalı? Çoklu bir bölünmeyi hak eden bazı konular da yok mudur?

Zihin ve bedeni ele alalım. Platon, Descartes, Leibniz gibi düalistler zihnin, ebediyen yaşasa da yaşamasa da, gayri maddi bir nesne olduğunu vurgularlar. Eğer gayri maddi ise, ayın bedende belirsiz bir süre boyunca kalmak zorunda değildir. Zihnim bu bedeni tahliye ederek başka bir araçtan yararlanabilir: belki de sizin bedeninizden. Bunun gerçekte olmaması dikilişti düş kırıklığına uğratmaz. Düşünce, diye hatırlatır bize, ziİıinsci-dir. Her ne kadar görünürde beynin fiziksel hallerine bağlı ise de, kafamızda hayal ettiğimiz 20 metre boyunda bir filin, siz T. S. Eliot’la geniş savanalarda piknik yaparken sağa sola saldırmaya başlamasını algılamak olanaksızdır. Sinir sistemi vc beyin üzerine çalışan bilimciler ne kadar dürtseler kaksalar da kafanızdaki bu hayali gün yüzüne çıkaramazlar. Peki, eğer düşünce, katılığı olmayan bir şeyse nerede gerçekleşir? Düalist şöyle cevap verir: Gayri maddi bir zihinde, zihin ile beden arasındaki ayrım da bu yüzden yapılıyor. Peki ama gayri maddi bir zihin maddi bir bedeni nasıl etkiler? Bu düalistlerin başını sıkıntıya sokan bir sorudur. Çünkü ya materyaliste tavizler vermeye başlar ve zihnin bedenle etkileşim içine girdiğini söyleyen bir teori geliştirirler (etkileşimciler) ya da kararlı biçimde düalist kalır, ama bölünmeyi aşma kapasitesini Tanrı’nın eline havale ederler. Kimileri de (epifenomenalistler) herhangi bir etkileşimi reddeder ve zihni yalnızca deneyimlerin depolandığı bir yer olarak görüp beden hareketlerine yol açma kapasitesinin olmadığını belirtirler. Beden ise kendi kendini yönetir.

Başka bir çerçevede, Hegel ikiliklerin sahip olduğu içkin ivmenin zorunlu olarak aşılacağına inanıyordu. Bunların birbirlerine karşıtlığından bir sentez çıkar, bundan yeni bir biçim doğar, sonunda her şey tek bir varlığa indirgenir: Mutlak Tin.


Anahtar Kelimeler
Düalizm, ikicilik, Anaksagoras, Descartes, monizme
İlgili Diğer Konular

İkicilik (Düalizm) (Felsefe Terimleri Sözlüğü) Birbirinden ayrı, birbirinden bağımsız, birbirine geri götürülemeyen, birbirinin yanında ya da karşısında bulunan iki ilkenin varlığını kabul eden görüş.

Redüksiyonizm (Felsefe Terimleri Sözlüğü) Olayların ya da olguların, onları oluşturan daha basit olguları çözümleyerek anlaşılabileceğini savunan felsefi akım.

Metafizik (Felsefe Terimleri Sözlüğü) Metafizik, felsefenin bir dalıdır. İlk felsefeciler tarafından, "fizik bilimlerinin ötesinde kalan" anlamına gelen "metafizik" sözcüğü ile felsefeye kazandırılmıştır.

Abdera Düşünürleri (Felsefe Terimleri Sözlüğü) Abdera Düşünürleri olarak adlandırılan filozoflar, antik çağ atomculuğunun fikir önderleri olan Demokritos ile Leukippos'tur.

90 Dakikada Sokrates - Paul Strathern (Felsefe) Sokrates'in Hayatı ve Öğretileri

Dekartçılık (Felsefe Terimleri Sözlüğü) Fransız filozofu Descartes'ın ve ardıllarının felsefî anlayışı. Bu anlayışın temelinde Descartes'ın kendi yaşamını baştan sona gözden geçirmesi ve bu çaba içinde olumlu kuşkuculuk diyebileceğimiz bir yöntemle bilgi kuramını temellendirmesi yatar.

Janseniusçuluk (Felsefe Terimleri Sözlüğü) Descartes usçuluğuyla Augustinus tanrıcılığını uzlaştırmaya çalışan Piskopos Jansenius’un öğretisi.

Belit (Felsefe Terimleri Sözlüğü) Bir gerçeği tanımlamak için dayanılan tanıtlanması gerekmeyecek kadar açık ilke.

Realizm (Felsefe Terimleri Sözlüğü) Bilinçten bağımsız bir gerçekliğin var olduğunu kabul eden öğreti. Varlığın, insan bilincinden bağımsız ve nesnel olarak var olduğunu ileri süren görüş.

Erken Modern Dönem (Felsefe Terimleri Sözlüğü) 17. yy Felsefesi de denilen, bilimin hakimiyet kurmaya başladığı, akılcılığın öne çıktığı dönemdir.

Idea (Felsefe Terimleri Sözlüğü) Platon'a göre algılarla kavradığımız nesnelerin orijinal formları, örnekleri.

Septisizm (Felsefe Terimleri Sözlüğü) Her tür bilgi savını şüpheyle karşılayan ve bunların temellerini etkilerini ve kesinliklerini irdeleyen tutum.

Anlıkçılık (Felsefe Terimleri Sözlüğü) Bütün varlıkları anlıksal temele indirgeyen öğretilerin genel adı.

Ontoloji (Felsefe Terimleri Sözlüğü) Bir bütün olarak varlığı ele alan ve var olanların en temel niteliklerini inceleyen felsefe dalı.

Kantçılık (Felsefe Terimleri Sözlüğü) 19 ve 20. yüzyılda etkili olmuş Kant felsefesini dayanak olarak alan felsefe eğilimi.

Yeniçağ Felsefesi (Felsefe Terimleri Sözlüğü) 17 ve 18 yy. larda otoriteden den kurtulmanın verdiği özgür düşünce ortamıyla birlikte çok çeşitli yeni akımlar ortaya çıkmıştır.

Aranedencilik (Felsefe Terimleri Sözlüğü) Bütün olayların tek gerçek nedeninin Tanrı olduğunu öne süren, insana neden gibi görünen bütün öbür şeylerin Tanrının istencini yansıtan birer araneden olduğunu savunan felsefe öğretisi.

Subjektivizm (Felsefe Terimleri Sözlüğü) Nesneyi öznenin dışında ve ondan bağımsız sayan nesnelcilik anlayışına karşı, nesneyi öznenin ürünü sayan anlayıştır.

İlgili Kişiler

Descartes (Ünlü Kişiler) Fransız matematikçi, bilimadamı ve filozof.

Demokritos (Ünlü Kişiler) Atom veya bölünemeyen öz teorisiyle tanınan antik Yunan filozofu.

Montesquieu (Ünlü Kişiler) Fransız politik düşünürdür.

Pascal (Ünlü Kişiler) Fransız matematikçi, fizikçi ve düşünür.

Spinoza (Ünlü Kişiler) 17. yüzyıl felsefesinin önde gelen rasyonalistlerinden biri olarak kabul edilmektedir.

Leibniz (Ünlü Kişiler) Matematik, metafizik ve mantık alanlarında ileri sürdüğü yeni düşünce ve görüşleriyle tanınmaktadır.

Montaigne, Michel de (Ünlü Kişiler) 16. yüzyıl Fransız deneme yazarı.

Comte, Auguste (Ünlü Kişiler) Fransız sosyolog, matematikçi ve filozoftur. Sosyolojinin babası olarak tanınır.

Locke, John (Ünlü Kişiler) Aydınlanma düşünürlerinden en çok etkilenen ve yaygın olarak "Liberalizmin Babası" olarak bilinen İngiliz felsefeci ve doktoru.

İlgili Özlüsözler


Sitede yayınlanmasını istediğiniz Word veya PDF formatındaki özgün yazılarınızı denizemesaj@gmail.com adresine gönderebilirsiniz. Arzu ederseniz kendi isminizle yayılanır. Yine bu adresten görüş ve fikirlerinizi iletmeniz de mümkün.
You can send your original articles in Word or PDF formats that you want to be published on this site to denizemesaj@gmail.com. If you wish, it will publish by your own name. It is also possible to send your opinions and ideas at this address.