Erken Modern Dönem

Erken Modern Dönem

17. yy Felsefesi de denilen, bilimin hakimiyet kurmaya başladığı, akılcılığın öne çıktığı dönemdir.


Modern Çağ Felsefesinin başlangıcı olarak kabul edilir ve kabaca 17. yüzyıla eşittir.

Şu ana filozofları içerir:

Hobbes, Thomas (1588 - 1679) İngilizce
Descartes, René (1596 - 1650) Fransızca
Pascal, Blaise (1623 - 1662) Fransızca
Spinoza, Baruch (Benedikt) (1623 - 1677) Hollandalı-Yahudi
Locke, John (1632 - 1704) İngilizce
Malebranche, Nicolas (1638 - 1715) Fransızca
Leibniz, Gottfried Wilhelm (1646 - 1716) Almanca

17 yy. teolojiden ve inanç temelli argümanlardan uzaklaşıldı ve rasyonalizm ve İngiliz empirizmi gibi daha birleşik felsefi sistemlerle birlikte, ortaçağa özgü skolastik felsefeye yönelik yaklaşımların sarsılması ana gündemi oldu.Bilimdeki gelişmeler, dini hoşgörünün büyümesi ve felsefi liberalizmin yükselişi de genel olarak Siyasal Felsefede bir canlanmaya yol açtı.

Bu çağ, 18. Yüzyılda Aydınlanma Çağı'nın öncülü olarak ve erken modern dönem olarak da bilinir.

Rönesans Felsefesi ve 17. Yüzyıl Felsefesinin Karşılaştırılması:

1) 17. yüzyıl dönemi, bir durulma dönemidir. Rönesans ile Antikçağın eserleri yeniden incelenerek bir uyanış devresi olmuştu ve felsefede çok çeşitlilik vardı.

2) 17. yüzyıl; Rönesans’ın elde ettiği sonuçları derleyip düzenleyen, bunlarla bağlantılı yeni bir dünya görüşü sunmaya çalışan yüzyıldır. Rönesans ise; Avrupa’yı Ortaçağ karanlığından Yeniçağa ulaştıran önemli bir geçitti.

3) 17. yüzyıl felsefesi; formüllerinde tam bir sağlamlığa ve daha kesin bilimsel sonuçlara ulaşıldığı yüzyıldır. Rönesans’taki ana eğilim ise; kilise otoritesinden kurtularak yeni bir dünya görüşünü, farklı bir yaşam biçimini sunmaktı.

4) 17. yüzyıl felsefesinin ana dayanağı ve metodu; MATEMATİK FİZİĞİ’dir. Bu nedenle bu yüzyılda “Akılcılık/Rasyonalizm” akımı etkili olmuştur.

Bu yüzyılda; artık inanç özgürlüğü sayesinde birçok kafadan ses çıkabilmiş, eleştiriler ve tartışmalar yaygınlaşmış, yeni MEZHEPLER ortaya çıkmış, bunlar aralarında bazen önemli sözlü ve fiili çatışmalar yaşanmıştır. Bu dönemde ayrıca otoriteden kurtulmanın verdiği özgür düşünce ortamıyla birlikte birtakım yeni akımlar ortaya çıkmıştır. Gerek inanç özgürlüğü, gerekse özgür düşüncenin doğurduğu bu kuşkucu/şüpheci ortamda neyin doğru, neyin yanlış olduğu belirlenememiştir. İşte bu ortamda güvenilir bir bilgiye ulaştıracak bir yöntem arayışı ortaya çıkmıştır. Bu arayışlarda Descartes, güvenilir bilgi edebilmenin yegâne yolu olarak “MATEMATİK” yöntemini savunmuştur. Bu dönemin bazı önemli düşünürleri şunlardır:

1) RENE DESCARTES (1596 – 1650): 17. yüzyılın ilk büyük filozofudur. Felsefesini yöntem sorunları üzerine kurmuştur. Felsefenin bütün problemleri ile hesaplaşmış, kendi kuramını ve düşüncelerini son derece tutarlı ve “kapalı bir sistem” olacak şekilde geliştirmiştir. Kendi bilgi sistemini; açık, seçik ve sarsılmaz doğrulukla temellendirecek bir bilgi anlayışı arayışına çalışmıştır. Onun bu arayışı; Metodik şüphe diye adlandırılan yeni bir yöntem oluşturmasına neden olmuştur. Descartes şüpheyi doğru bilgiye ulaşmada bir araç yahut yöntem olarak kullanmıştır. Amacı, hiçbir şekilde kuşku içermeyecek kesin bilgiye ulaşmaktır. Olguların bilgisini vermede duyuların etkin rol oynadığını ve bazen insanları yanıltabileceğini belirtir. Bu nedenle bilgi anlayışını oluşturmada, ilk adımı her şeyden şüphe ederek başlatır. Bu şüphe deryasında Descartes öyle bir noktaya gelir ki, kendi varlığından asla kuşku edemeyeceğini anlar. Bunu şöyle açıklar: 15 “Mademki her şeyden şüpheleniyorum, o halde kesin olarak bir şey; benim şüphe duyuyor olduğumdur. Şüphe duyduğum ne ölçüde kesinse, düşünüyor olduğum da o ölçüde kesindir. Çünkü şüphe duymak, düşünmek demektir. Düşünemeden şüphe duymak da imkânsızdır. Demek ki düşündüğüm kesinse, düşünen bir varlık olarak var olduğum da kesindir.”

2) SPİNOZA (1632 – 1677) : Felsefesini töz kavramı üstünde kurmuştur. Doğa ile özdeşleştirilen sonsuz töz; Tanrı veya doğanın kendisidir. Töz; kendi kendinin nedenidir, varlığı başka bir şeyin varlığına bağlı değildir. Tanrı, her şeyin ilk nedenidir. Tanrı, kendi özünden evreni zorunlu bir sonuç olarak yaratandır. Doğa, Tanrının kendisinden ayrı bir şey değildir. Bu yönüyle Spinoza, Panteisttir. Yani O’na göre var olan her şeyi Tanrı kendi özünden türetmiştir. Var olan her şey, Tanrısal özün çeşitli şekiller almasından başka bir şey değildir. Yani Spinoza Tanrı ile evren arasındaki farklılığı/başkalığı kaldırmıştır. Tanrı ile evren aynı şeylerdir. Tanrı kendi yapıtı olan evrenin içindedir, onun kendisidir; evren ise, Tanrısal özün kendisini geliştirmesidir.

3) LEİBNİZ (1644 – 1716): Alman felsefesinin kurucusudur. Yöntem anlayışı matematiğe dayanır. Ona göre 2 tür doğru bilgi vardır: Aklın doğrusu ve olgunun doğrusu. Ona göre birtakım bilgiler doğuştan vardır. Tanrı düşüncesi, bu bilgilerin başında gelir. Aklımızda ayrıca bir takım ilke ve doğrular da vardır: Özdeşlik ve Çelişmezlik ilkesi bunlardandır. Aklın kendisinde bulunan doğrulara “öncesiz, sonrasız zorunlu doğrular” adını verir. İkinci türden doğrular deneyden gelen olguların doğrularıdır. Bu yönüyle Leibniz Rasyonalizm ile Empirizmi uzlaştırmaya çalışır. Leibniz’e göre Tanrı, bütün varlıkları sürekli uyum içinde bulanacak şekilde düzenlemiştir. Evrende var olan her şeyin meydana geliş ve akışlarında mekanik bir zorunluluk vardır. Bu nedenle Tanrı, evrenin düzenine müdahale etmek zorunda kalmaz. Bu yönüyle Leibniz, Deisttir.

4) THOMAS HOBBES (1588 – 1679): Hobbes’un ana felsefesi; MADDECİLİK yahut materyalizmdir. Bilgi felsefesi ise; Nominalizm/vasıfçılık/isimcilik ve Sansüalizme/duyumculuğa dayanır. Bütün bilgilerimiz, nesnelerin duyu organlarımız üzerindeki etkilerinden oluşur. Bu etkiler, nesnelerin kendisinden başka bir şeydir. Duyularımız, dış hareketler yüzünden oluşan subjektif olaylardır. Renk, ses, koku, sıcaklık dediğimiz şeyler subjektiftir. O’na göre; devlet bireylerin bir araya gelmesiyle oluşmuş yapma/yapay/suni bir kurumdur. Devlette gerçek olan, bireylerdir. İnsan, her şeyden önce kendi varlığını ayakta tutmaya ve varlığını sürdürmeye çalışır. Bu da insanı doğadan daha fazla pay almaya sürükler. İnsanların sonsuz istekleri karşısında doğanın sınırlı kaynağı vardır. “Bu durumda insan, insanın düşmanı/kurdu kesilir.” Bu da beraberinde birçok savaşları, çatışmaları getirilebilir. Bu durumdan insan, sözleşme yaparak uzaklaşır. Devlet bireylerin tek tek istekleri yerine; bütünlük teşkil eden tek isteği yani kendi isteklerini/direktiflerini yerine getirmektedir.


Anahtar Kelimeler
Erken Modern Dönem, Descartes, Spinoza, Leibniz, Hobbes, rasyonalizm, akılcılık, matematik
İlgili Diğer Konular

Dekartçılık (Felsefe Terimleri Sözlüğü) Fransız filozofu Descartes'ın ve ardıllarının felsefî anlayışı. Bu anlayışın temelinde Descartes'ın kendi yaşamını baştan sona gözden geçirmesi ve bu çaba içinde olumlu kuşkuculuk diyebileceğimiz bir yöntemle bilgi kuramını temellendirmesi yatar.

Janseniusçuluk (Felsefe Terimleri Sözlüğü) Descartes usçuluğuyla Augustinus tanrıcılığını uzlaştırmaya çalışan Piskopos Jansenius’un öğretisi.

Belit (Felsefe Terimleri Sözlüğü) Bir gerçeği tanımlamak için dayanılan tanıtlanması gerekmeyecek kadar açık ilke.

Düalizm (Felsefe Terimleri Sözlüğü) Düalite (ikilik), görünürde birbiriyle bağdaşamayacak iki alana, örneğin zihin ve beden, iyi ve kötü, biçim ve içerik, özgürlük ve determinizm ya da varlık ve oluş gibi alanlara bölünen bir varlık veya sorunu anlatan bir terimdir.

Realizm (Felsefe Terimleri Sözlüğü) Bilinçten bağımsız bir gerçekliğin var olduğunu kabul eden öğreti. Varlığın, insan bilincinden bağımsız ve nesnel olarak var olduğunu ileri süren görüş.

Idea (Felsefe Terimleri Sözlüğü) Platon'a göre algılarla kavradığımız nesnelerin orijinal formları, örnekleri.

Septisizm (Felsefe Terimleri Sözlüğü) Her tür bilgi savını şüpheyle karşılayan ve bunların temellerini etkilerini ve kesinliklerini irdeleyen tutum.

Anlıkçılık (Felsefe Terimleri Sözlüğü) Bütün varlıkları anlıksal temele indirgeyen öğretilerin genel adı.

Ontoloji (Felsefe Terimleri Sözlüğü) Bir bütün olarak varlığı ele alan ve var olanların en temel niteliklerini inceleyen felsefe dalı.

Kantçılık (Felsefe Terimleri Sözlüğü) 19 ve 20. yüzyılda etkili olmuş Kant felsefesini dayanak olarak alan felsefe eğilimi.

Yeniçağ Felsefesi (Felsefe Terimleri Sözlüğü) 17 ve 18 yy. larda otoriteden den kurtulmanın verdiği özgür düşünce ortamıyla birlikte çok çeşitli yeni akımlar ortaya çıkmıştır.

Aranedencilik (Felsefe Terimleri Sözlüğü) Bütün olayların tek gerçek nedeninin Tanrı olduğunu öne süren, insana neden gibi görünen bütün öbür şeylerin Tanrının istencini yansıtan birer araneden olduğunu savunan felsefe öğretisi.

Subjektivizm (Felsefe Terimleri Sözlüğü) Nesneyi öznenin dışında ve ondan bağımsız sayan nesnelcilik anlayışına karşı, nesneyi öznenin ürünü sayan anlayıştır.

Monizm (Felsefe Terimleri Sözlüğü) Monizm, bir konseptte tekilliği veya tekliği belirtir.

Matematik Felsefesi (Felsefe Terimleri Sözlüğü) Matematiğin neliğini ve değerini bütün yönleriyle dizgeli bir biçimde ele alan felsefe alanı.

Mutlak İdealizm (Felsefe Terimleri Sözlüğü) Bilginin nesneleri ve dolayısıyla bütün bir evren mutlak bir öznenin, mutlak bir Zihin, Akıl ya da Tinin ürünüdür. Bu da Tanrı'dan başka bir şey değildir.

Panenteizm (Felsefe Terimleri Sözlüğü) Panteizmde olduğu gibi Evren'in kendisinin Tanrı olduğunu, panteizmden farklı olarak da ilk devindirici olan tanrının Evren ve tüm varlıkları özünden yarattığını ve Evren'e aşkın, Evren'in bilincinde mutlak ve değişmez bir varlık olarak egemen olduğu inancıdır.

Monad (Felsefe Terimleri Sözlüğü) Yaratma teorileri içindeki ilk varlığa, tanrısallığa veya bütün varlıkların toplamına atıfta bulunur.

Olaybilim (Felsefe Terimleri Sözlüğü) Olayların ideal varlığını inceleme ve betimleme yöntemi.

Mantıkçılık (Felsefe Terimleri Sözlüğü) Mantığı felsefenin temeli sayan anlayış.

Alman Felsefesi (Felsefe Terimleri Sözlüğü) 18 ve 19 yy larda iyice belirginleşen ve Almanya'yı felsefenin yurdu haline getiren felsefi gelenekler.

Fizikalizm (Felsefe Terimleri Sözlüğü) Ontolojik bir tez olarak "her şey fizikseldir", "onun üzerinde hiçbir şey yoktur" veya "herşeyin oluşumu birbirini fiziksel olarak takip eder" şeklinde ifade edilebilir.

Materyalizm (Felsefe Terimleri Sözlüğü) Evrendeki tek cevherin madde olduğunu ve bütün varlıkların maddeden türediğini öne süren görüş. Özdekçilik

Hukuk Felsefesi (Felsefe Terimleri Sözlüğü) İnsanların toplum içinde bir arada yaşamalarıyla oluşan ilişkilerin dayandığı ya da dayanması gerektiği temelleri karşılıklı haklar ve yükümlülükler açısından ele alan felsefe dalıdır.

Akılcılık (Felsefe Terimleri Sözlüğü) Rasyonalizm: Aklın önceliğini ve üstünlüğünü yani bilginin kaynağı olarak insan zihnini görmektir.

Eleştiricilik (Felsefe Terimleri Sözlüğü) Doğru bilgiye sadece akılla ulaşılabileceğini iddia eden rasyonalizm ve duyularla elde edileceğini söyleyen ampirizmi eleştirdiği için eleştiricilik adı verilmiştir.

Rasyonalizm (Felsefe Terimleri Sözlüğü) Hakikatın ölçütünü duyularda değil, düşünmede ve tümdengelimli çıkarımlarda bulan öğretilerin genel adı. Akılcılık, usçuluk.

Usçuluk (Rasyonalizm) (Felsefe Terimleri Sözlüğü) Us bilgisine dayanan, doğruluğun ölçütünü duyularda değil, düşmede ve tümdengelimli çıkarımlarda bulan öğretilerin genel adı.

Solipsizm (Felsefe Terimleri Sözlüğü) "Ben" felsefesi olarak bilinen, varlığı ben'in tasarımları olarak dile getiren felsefi görüş. Tekbencilik

Absürd (Felsefe Terimleri Sözlüğü) Anlamsal öğeleri birbiriyle bağdaşmayan şeydir.

Aydınlanma Dönemi (Felsefe Terimleri Sözlüğü) 18. yüzyıl da insan, aklıyla dine ve geleneklere bağlı kalmadan kendi hayatını aydınlatmaya çalışmıştır.

Pythagorasçılık (Felsefe Terimleri Sözlüğü) Pythagoras ve ona bağlı olanların felsefe, matematik, ahlak ve din öğretisi.

İlgili Kişiler

Descartes (Ünlü Kişiler) Fransız matematikçi, bilimadamı ve filozof.

Montesquieu (Ünlü Kişiler) Fransız politik düşünürdür.

Pascal (Ünlü Kişiler) Fransız matematikçi, fizikçi ve düşünür.

Spinoza (Ünlü Kişiler) 17. yüzyıl felsefesinin önde gelen rasyonalistlerinden biri olarak kabul edilmektedir.

Leibniz (Ünlü Kişiler) Matematik, metafizik ve mantık alanlarında ileri sürdüğü yeni düşünce ve görüşleriyle tanınmaktadır.

Montaigne, Michel de (Ünlü Kişiler) 16. yüzyıl Fransız deneme yazarı.

Comte, Auguste (Ünlü Kişiler) Fransız sosyolog, matematikçi ve filozoftur. Sosyolojinin babası olarak tanınır.

Locke, John (Ünlü Kişiler) Aydınlanma düşünürlerinden en çok etkilenen ve yaygın olarak "Liberalizmin Babası" olarak bilinen İngiliz felsefeci ve doktoru.

Santayana, George (Ünlü Kişiler) Estetik, kurgusal felsefe ve edebiyat eleştirisine önemli katkıları olmuş İspanyol-ABD’li filozof ve yazar.

Machiavelli (Ünlü Kişiler) Tarih ve politika biliminin kurucusu sayılan düşünür, devlet adamı, askeri stratejist.

Jaspers, Karl (Ünlü Kişiler) Felsefede varoluşçu akımın teorisyenlerinden Alman filozof ve psikiyatrist. Modern psikiyatri, din felsefesi, tarih felsefesi ve siyaset felsefesinde önemli etkileri olmuştur.

Wittgenstein (Ünlü Kişiler) Mantık ve dil felsefesi konularında yaptığı çalışmalarla 20. yüzyılın en önemli filozoflarından sayılır.

Thomas Hobbes (Ünlü Kişiler) Thomas Hobbes (1588 -1679). İngiliz felsefecisidir. Leviathan adlı çalışması, batı siyaset felsefesinin başucu eseri olmuştur.

Jean Bodin (Ünlü Kişiler) Fransız hukukçu ve siyaset felsefecisi.

Francis Bacon (Ünlü Kişiler) Ingiliz devlet adamı ve filozof.

Bentham, Jeremy (Ünlü Kişiler) İngiliz filozof, hukukçu ve toplum reformcusu. Modern utilitarizmin kurucusu kabul edilir.

Parmenides (Ünlü Kişiler) Doğa filozoflarından sayılmakla birlikte, Antik Yunan felsefesinde rasyonalizm geleneğinin ilk filozoflarından biridir.

Lichtenberg (Ünlü Kişiler) Alman doğa bilimleri, astronomi ve matematik profesörü, yazar, eleştirmen.

Ibn Bacce (Ünlü Kişiler) Matematik, fizik, astronomi, felsefe, siyaset, tıp ve müzik gibi birçok bilimle uğraşmış, özellikle Aristo şerhleri ile Batı'da felsefenin gelişmesine katkı sağlamış Endülüs'lü Müslüman filozof.

Hayyam (Ünlü Kişiler) Iranlı şair, filozof, matematikçi ve astronom.

Hypatia, Iskenderiyeli (Ünlü Kişiler) Roma döneminde Mısır'da yaşamış Yeni-Platoncu Yunan filozof ve ilk önemli kadın matematikçidir.

Einstein (Ünlü Kişiler) Görecelik kuramını geliştirmiş, kuantum mekaniği, istatistiksel mekanik ve kozmoloji dallarına önemli katkılar sağlamış, 20. yüzyılın en önemli kuramsal fizikçisidir.

Berkeley, George (Ünlü Kişiler) Dünyada yalnızca ruhların ve bu ruhların idelerinin varolduğunu, buna karşılık maddenin varolmadığını öne süren İngiliz düşünür.

Bergson, Henri (Ünlü Kişiler) Özellikle 20. yüzyılın ilk yarısında etkili olmuş Nobel ödüllü Fransız düşünür.

Anaksimender (Ünlü Kişiler) Düşüncesi hakkında çok şey bilinmeyen ilk Yunan filozofu ve gökbilimcisi.

Thales, Miletli (Ünlü Kişiler) Felsefeyi başlatan filozof olduğu kabul edilir.

Aristo (Ünlü Kişiler) Antik Yunan filozof.

İlgili Özlüsözler

Matematik (Özlüsözler) Aritmetik, cebir, geometri gibi sayı ve ölçü temeline dayanarak niceliklerin özelliklerini inceleyen bilimlerin ortak adı, riyaziye.



Sitede yayınlanmasını istediğiniz Word veya PDF formatındaki özgün yazılarınızı denizemesaj@gmail.com adresine gönderebilirsiniz. Arzu ederseniz kendi isminizle yayılanır. Yine bu adresten görüş ve fikirlerinizi iletmeniz de mümkün.
You can send your original articles in Word or PDF formats that you want to be published on this site to denizemesaj@gmail.com. If you wish, it will publish by your own name. It is also possible to send your opinions and ideas at this address.