Estetik

Estetik

Güzeli ve güzel sanatların doğasını inceleyen felsefe dalı.


Estetiği bağımsız bir bilim olarak ilk ileri süren ve adlandıran Alman düşünürü Alexander Baumgarten’dir. Baumgarten’in verdiği anlamda estetik, duyusal bilginin bilimidir, konusu duyusal yetkinliktir. Gerçekleştirmek istediği de güzel üstünde düşünme sanatıdır. Bununla beraber estetik bir felsefe kolu olarak Alman düşünürü Kant ile önem kazanmıştır.

Bilgimizden gurur duyarız: Kendi dışımızdaki dünyada, başka insanlarda ve kendi içimizde ne olup bittiğini anlama kapasitesini verir bize. Ama bazen de alçakgönüllülüğümüz tutar, cehaletimizden dem vururuz: Her şeyi bilmemiz mümkün değildir, ne zamanımız vardır bunun için ne de her şeyi öğrenme kapasitemiz. Bilim, duyularımızın yelpazesinin ne kadar kısıtlı olduğunu ortaya koymuştur. Toplam elektromanyetik spcktrunıda görünürlük küçük bir kısımdır; işitme ise var olan frekanslar yelpazesinin yalnızca bir bölümünü yakalayabilmektedir. Ne var ki, teknisyenler şimdiye kadar bizim için gizli kalan bu frekansları (yani ışık ve ses frekanslarını) dikkatimize sunmuşlardır. Böyle-ce bunları daha öteye keşfedebilir ve bilim ve sanayide kullanabiliriz.

Kesin bilgi, inançtan ayrıdır: Bahçede bir heykel olduğuna inanıyor olmam bir heykel olduğunu biliyor olmamdan farklı bir Önermedir. Epistemoloji, bilmek, inanmak ve emin olmak kavramlarıyla ne demek istediğimizi, bazı şeyler konusunda emin olup olamayacağımızı, olacaksak nasıl olabileceğimizi ve bunun dini, bilimsel, psikolojik, sanatsal ve ahlaki fikirler açısından söylenip söylenemeyeceğini inceler. Hakikat var mıdır?

Biz bunu nasıl bilebiliriz? Bilgimizden emin olabilir miyiz?

Epistemoloji bilimler için önem taşıyan sorulara el attığı gibi, temel anlama biçimlerimiz hakkında da sorular sorar. Kesin bilgi arayışı çerçevesinde birkaç ayrı geniş anlamda felsefi gelenek ortaya çıkmıştır. Kimileri duyularımızla algıladığımız şeylerden emin olabileceğimizi söyler, kimileri düşündüğümüz şeylerden. Doğal olarak, kendilerine sahte bir ikilik gibi görünen aradaki uçurumu bir köprü ile aşmaya çalışanlar da vardır, kesin bilgi için bir tanrıya başvurmayı seçenler de.

Tanrı’ya inananlar bakımından, insanın zihninin ve duyularının aşikâr yetersizliği, onları bilinen ve bilinecek olan her şeyin garantörü olarak Tanrı’ya dönmeye teşvik eder. Durum böyle olabilir, ama insanlar Tanrı’nın kesin bilgilerinden nasıl yararlanabilirler? Bu görüşün taraftarları, geleneksel olarak vahiy kavramına sığınmışlardır: Tanrı kendini seçilmiş kullarına açık eder, bunlara ise bu temelde dünyanın geri kalanını O’nun ne önerdiği veya ne gösterdiği konusunda aydınlatma görevi düşer. İster Tanrı’ya inansınlar, ister inanmasınlar, kuşkucular Tanrının kendini insanlara göstermesiyle birlikte, bilgi sorununun yeniden insanlık âlemine devredilmiş olduğunu hatırlatırlar: Şimdi artık bir insanla karşı karşıyayızdır - ama vahiy taraftarları, insanın ne bildiğinden emin olamayacağını söylemişlerdir.

Rasyonalizm kesin bilginin ancak zihnin işleyişinde, önermelerden türetilebilen mantıksal bağıntılarda bulunabileceğini söyler. Ampirizm buna zihnin başlangıçta boş olduğunu, bildiğimiz her şeyin duyuların zihin dışı dünyadaki şeylerle karşılaşmasından ve onları algılamasından öğrenildiğini söyleyerek karşılık verir. Her iki pozisyonun da sorunları vardır. Eğer üç kenarı olan bir nesneyi hiç görmediysem, üçgen fikrini nasıl geliştirebilirim? Ya da bazen (özellikle yorgun veya hasta olduğumda) beni yanılttığını bildiğim halde, duyularıma nasıl bütünüyle güvenebilirim? İkisini biraraya getirirsek, duyularımdan edindiğim bulguları mantıksal düşünüşle geçerli hale getirmem gerektiği ya da mantıksal zırvayla uğraşmadığımdan emin olabilmek için mantıksal düşünüşümün duyulara yeniden bağlanması gerektiği söylenebilir.

Belki de bilginin kesinliği kavramı yersizdir; olasılığı tercih ederek yanılmayı kabul etmeliyizdir. Bahçedeki heykelin varlığı konusunda yüksek bir olasılık olduğunu söyleyebilirim. Sisli bir gecede ne kadar emin olabilirim ki?

Batı felsefesinde kuşkucu gelenek güçlü ve yararlı bir akımdır. Bildiğimizi sorgulama yönünde etki yapmıştır. Ama zorunlu olarak bilgi konusunda bir nihilizm içermez, çünkü sürekli olarak bilgi edinmenin daha iyi yollarını aramak bilgiyi reddetmediğimizi gösterir. Buna bağlı olarak, kimi felsefeciler bazı şeylerden emin olabileceğimizi (“2 + 2 = 4” veya “zar atarken 6 gelmesi ihtimali altıda birdir” gibi), bazı şeyler hakkında sadece olasılık düzeyinde önermeler yapabileceğimizi (“mavi bir gök havanın sıcak olacağına işaret eder”), bazı şeyler hakkında ise hiçbir kesin bilgimizin olamayacağını (“Tanrı vardır”) söylerler. Eğer olasılık temelli önermelere yönelirsem, 0 ile 1 için, yani bir şeyi kesin olarak bilebilme parametreleri için kriterler geliştirme sorunuyla karşı karşıya kalırım. Bunlar ne olabilir? Buradan daha ileriye gidemem. Kuşkuculuk sahte bilimsel önermeleri ve dini önermeleri sorgulamakta çok etkili olmuştur. Bir olayın olmuş olduğundan çok emin olduğumuzu düşündüğümüz zaman bile, hep Hume’un havaya kalkmış kaşım hatırlamakta yarar vardır.


Anahtar Kelimeler
Estetik, Sanat, kant
İlgili Diğer Konular

Siyaset Felsefesi (Felsefe Terimleri Sözlüğü) Demokrasi, yasama, siyasal ahlak gibi hukuku, siyasal yaşamı, toplumsal konuları ilgilendiren genellikle normatif sorunlar üzerine eğilen bir araştırma alanıdır.

Sanat Felsefesi (Felsefe Terimleri Sözlüğü) Sanatın, sanat yaratmalarının ve sanat beğenilerinin özü ve anlamını konu olarak alan felsefe dalı.

Senkretizm (Felsefe Terimleri Sözlüğü) Senkretizm, özellikle farklı dinlerdeki teoloji ve mitolojilerin bir birine karışmasıyla yenilerinin ortaya çıkması veya asimilasyonlarına denir. Sanat, kültür ve siyasette de görülebilir.

Türk Sanat Müziği Söylerse (Hayko Cepkin)

Kritisizm (Felsefe Terimleri Sözlüğü) Alman düşünürü Immanuel Kant'ın öğretisi.

Bağıntıcılık (Felsefe Terimleri Sözlüğü) Bilginin bağımlılığını ileri süren klasik öğretilerin başında Kant'ın eleştiriciliği gelir.

Kantçılık (Felsefe Terimleri Sözlüğü) 19 ve 20. yüzyılda etkili olmuş Kant felsefesini dayanak olarak alan felsefe eğilimi.

Alman İdealizmi (Felsefe Terimleri Sözlüğü) Temellerini Kant'ın attığı, 1800 lü yılların başlarında felsefeye egemen olan ilk büyük akımdır. 

Ahlakın Metafiziği - Immanuel Kant (Felsefe) En büyük Alman “idealist” filozoflarından ve bireysel tefekkür arayışının ustası olarak kabul edilen Kant, Ahlak Metafiziğinin Temellendirilmesi adlı eserinden.

Yeni Kantçılık (Felsefe Terimleri Sözlüğü) 19. yüzyılda felsefeyi çöküşten kurtarmak üzere özellikle bilgi eleştirisi ve bilgi kuramı açısından Kant'a yönelen çalışmalardır.

Ödev Ahlakı (Felsefe Terimleri Sözlüğü) Ahlaki eylemde bulunmayı ahlak yasasına uyma olarak kabul eden öğreti.

Diyalektik (Felsefe Terimleri Sözlüğü) Kavramlar arasındaki karşıtlık ilişkisinden yola çıkarak bunu doğruya varan süreçlerin açığa çıkarılmasında bir ilke olarak kullanan düşünme ve araştırma yolu.

Biçimcilik (Felsefe Terimleri Sözlüğü) Biçimi öz'den üstün tutan öğretilerin genel adı.

Determinizm (Felsefe Terimleri Sözlüğü) Determinizm her olayın kendinden önce gelen bir nedeni olduğu görüşüdür.

A Priori (Felsefe Terimleri Sözlüğü) Deneyden önce alan. Deneyden sonra olan anlamındaki Aposteriorinin karşıtıdır.

Idea (Felsefe Terimleri Sözlüğü) Platon'a göre algılarla kavradığımız nesnelerin orijinal formları, örnekleri.

Anlıkçılık (Felsefe Terimleri Sözlüğü) Bütün varlıkları anlıksal temele indirgeyen öğretilerin genel adı.

Matematik Felsefesi (Felsefe Terimleri Sözlüğü) Matematiğin neliğini ve değerini bütün yönleriyle dizgeli bir biçimde ele alan felsefe alanı.

Agnostisizm (Felsefe Terimleri Sözlüğü) Teolojik anlamda Tanrı'nın varlığının ya da yokluğunun, bilimsel olarak da evrenin nereden türediğinin bilinmediğini veya bilinemeyeceğini ileri süren felsefi bir akımdır.

Hukuk Felsefesi (Felsefe Terimleri Sözlüğü) İnsanların toplum içinde bir arada yaşamalarıyla oluşan ilişkilerin dayandığı ya da dayanması gerektiği temelleri karşılıklı haklar ve yükümlülükler açısından ele alan felsefe dalıdır.

Diyalektik Düşünce Tarihi (Felsefe) Diyalektik düşüncenin tarihi, eski Yunan medeniyetinden başlayarak anlatılıyor. Eski Yunan’dan, orta çağdan, klasik Alman düşüncesinden görüşlere yer veriliyor.

Olaybilim (Felsefe Terimleri Sözlüğü) Olayların ideal varlığını inceleme ve betimleme yöntemi.

Aydınlanma Dönemi (Felsefe Terimleri Sözlüğü) 18. yüzyıl da insan, aklıyla dine ve geleneklere bağlı kalmadan kendi hayatını aydınlatmaya çalışmıştır.

Mutlak İdealizm (Felsefe Terimleri Sözlüğü) Bilginin nesneleri ve dolayısıyla bütün bir evren mutlak bir öznenin, mutlak bir Zihin, Akıl ya da Tinin ürünüdür. Bu da Tanrı'dan başka bir şey değildir.

Transandantalizm (Felsefe Terimleri Sözlüğü) İlahi gerçeğin sezgisel olarak bilinebileceği iddiasına dayanarak, 19. yüzyılın ortalarında ABD'nin New England bölgesinde odaklanan felsefi bir harekettir.

Romantizm (Felsefe Terimleri Sözlüğü) Aydınlanma Çağı'nda duygusal benlik bilincini, toplumu iyileştirmek ve insanın durumunu iyileştirmek için gerekli bir ön koşul olarak vurgulayan felsefi bir harekettir.

Yeniçağ Felsefesi (Felsefe Terimleri Sözlüğü) 17 ve 18 yy. larda otoriteden den kurtulmanın verdiği özgür düşünce ortamıyla birlikte çok çeşitli yeni akımlar ortaya çıkmıştır.

Geçmişten Günümüze Ahlak Felsefeleri (Felsefe) Hangi eylem ve davranışlarımız doğru veya yanlıştır? Ahlaklı ya da ahlaksız olmanın kriterleri nelerdir? Eski Antik Çağ’dan günümüze değin bazı tanınmış filozofların bu sorulara yanıtları.

Alman Felsefesi (Felsefe Terimleri Sözlüğü) 18 ve 19 yy larda iyice belirginleşen ve Almanya'yı felsefenin yurdu haline getiren felsefi gelenekler.

Subjektivizm (Felsefe Terimleri Sözlüğü) Nesneyi öznenin dışında ve ondan bağımsız sayan nesnelcilik anlayışına karşı, nesneyi öznenin ürünü sayan anlayıştır.

İlgili Kişiler

Santayana, George (Ünlü Kişiler) Estetik, kurgusal felsefe ve edebiyat eleştirisine önemli katkıları olmuş İspanyol-ABD’li filozof ve yazar.

Ingarden, Roman (Ünlü Kişiler) Husserl’in fenomenolojik yönteminden yararlanarak edebiyat ve sanat yapıtlarını açıklamaya çalışmıştır.

Kant, Immanuel (Ünlü Kişiler) Felsefe tarihinin kendisinden sonraki dönemini belirleyici olarak etkilemiş, Alman felsefesinin kurucu isimlerinden biridir.

Cioran, Emil (Ünlü Kişiler) Filozof, deneme yazarı ve tanınmış 20. yy. retorik sentezcisidir.

Leibniz (Ünlü Kişiler) Matematik, metafizik ve mantık alanlarında ileri sürdüğü yeni düşünce ve görüşleriyle tanınmaktadır.

Lukács, Georg (Ünlü Kişiler) Avrupa’da komünist öğretimin gelişmesini etkilemiş olan Macar Marksist düşünür ve edebiyat eleştirmeni.

Jaspers, Karl (Ünlü Kişiler) Felsefede varoluşçu akımın teorisyenlerinden Alman filozof ve psikiyatrist. Modern psikiyatri, din felsefesi, tarih felsefesi ve siyaset felsefesinde önemli etkileri olmuştur.

Hegel (Ünlü Kişiler) Diyalektik mantık ekolünün kurucusu Alman filozof.

Nietzsche (Ünlü Kişiler) "Güç Istenci", "Üstinsan", "Bengüdönüş" gibi özgün fikirlerle tanınan varoluşçu Alman filozof.

Locke, John (Ünlü Kişiler) Aydınlanma düşünürlerinden en çok etkilenen ve yaygın olarak "Liberalizmin Babası" olarak bilinen İngiliz felsefeci ve doktoru.

Heidegger, Martin (Ünlü Kişiler) Varoluşçu felsefenin önde gelen isimlerinden biri olan Alman filozof.

İlgili Özlüsözler

Güzellik (Özlüsözler) Estetik bir zevk, coşku, hoşlanma duygusu uyandıran nitelik.

Uygarlık (Özlüsözler) Bir ülkenin, bir toplumun, maddi ve manevi varlıklarının, fikir, sanat çalışmalarıyla ilgili niteliklerinin tümü, medeniyet.

Medeniyet (Özlüsözler) Bir ülke veya toplumun, maddi ve manevi varlıklarının, düşünce, sanat, bilim, teknoloji ürünlerinin tamamını ifade eder.

Sanat (Özlüsözler) Bir duygunun, tasarının veya güzelliğin anlatımında kullanılan yöntemlerin tamamı veya bu anlatım sonucunda ortaya çıkan yaratıcılık.

Müzik (Özlüsözler) Tek sesli veya çok sesli olarak birtakım duygu ve düşünceleri anlatma sanatı, musiki.

Yetenek (Özlüsözler) Bir duruma uyma konusunda organizmada bulunan ve doğuştan gelen güç.



Sitede yayınlanmasını istediğiniz Word veya PDF formatındaki özgün yazılarınızı denizemesaj@gmail.com adresine gönderebilirsiniz. Arzu ederseniz kendi isminizle yayılanır. Yine bu adresten görüş ve fikirlerinizi iletmeniz de mümkün.
You can send your original articles in Word or PDF formats that you want to be published on this site to denizemesaj@gmail.com. If you wish, it will publish by your own name. It is also possible to send your opinions and ideas at this address.