Tasavvuf

Tasavvuf

İnsanın duygu ve sezgi yoluyla Tanrı'ya erişmesini ve onunla bütünleşmesini mümkün gören öğreti.


Tasavvuf; evrenin tümünü Tanrının görünümü (tecelli) sayan din felsefesi; vahdet-i vücud (varlık birliği), pantheisme: panteizm: heptanrıcılık, kamutanrıcılıktır.

Dinsel düşünce Allah’ın yaratan (halik), insanın yaratık (mahluk) oluşuna, kulluğun Tanrı buyruklarına inanıp boyun eğişine bağlıdır; yani Tanrı başka bir güç kaynağıdır (müessir), evren onun yarattığı bir üründür (eser). Çeşitli gereksinimlere cevap veren tasavvuf felsefesi ise yaratanla yaratılanın ayrılığına değil, Tanrı ile evrenin birliğine dayanır. Evrenin tümünü Tanrı’nın görünümü (tecelli) sayarak Ehl-i Sünnet’ten temelde ayrılır. Uzun tartışmalara yol açan bu ayrılık-evren ve doğa dışında bir Tanrı’nın bulunamayacağı düşüncesi, maddeci: Tanrıtanımaz bir sonuca ulaştırılabileceği için-tasavvuf felsefesi içinde de çeşitli bölünmeler yaratmıştır. Tarik, tarikat Arapçadır ve yol anlamına gelir. Sufilere (mutasavvıflara, tasavvufa inananlara) göre insanın (eşref-i mahlukat: Yaratılanların en şereflisi), başlıca görevi, ülküsel katlara ulaşmaya çalışmaktır. Bu konuda tarikatlar pek çoktur… Ama hepsinde müride manevi yolculukta önderlik eden şeyhe mürşid (irşad eden) denir… Aslı tekye olan ve Farsçada dayanmak, dayanılacak yer anlamlarına gelen söz, tekyegâh diye de kullanılır. Derviş (Farsça yoksul anlamında: tasavvuf ehli, varlıktan geçmeyi şiar edindiklerinden bu adla anılırlar) denen tasavvuf ehlinin toplandıkları, zikrettikleri, kendilerince kararlaşmış töreyi yerine getirdikleri yapı ve müştemilatına bunun için tekke denir. Dergah, hanikah, zaviye can ve mal güvenliğinin kalmadığı, Anadolu halkının umarsızlıktan ne yapacağını şaşırdığı 13. yüzyılda dinsel inançların yanı sıra tasavvuf felsefesini yayan düşünürler halka sığınacak yerler sağlamış olurlar. Böylece bir eylem, yaşama ve bilgelik değeri taşıyan tasavvuf; daha iyi insan olmanın yollarını, ruh dirliğini sağlamanın gereğini, daha yüksek bir insanlık düzeyine eriştikten sonra dünyaya dönüşü aşılayan ilkeleriyle toplumun gereksinimlerine cevap verir.

Ortaçağ karanlığı içinde tasavvuf felsefesinin yarattığı ışığın, Avrupa’da Rönesansla başlayıp gelişecek olan insancılık (hümanizm) görüşüne vakitli bir başlangıç olduğu ortadadır. Türkçe yazmadığı için yerindiğimiz Mevlâna’ nın yanı sıra Anadolu halkının sevgi, eşitlik, haksayar bir düzen, insan değerliliği, mutluluk, kardeşlik gereksinimlerine cevap veren Yunus Emre, bu yüzden bir hümanizm müjdecisi olarak anılmakta, tasavvuf ürünlerine de aynı değerle yeniden bakılmaktadır. Böylece tasavvuf, gerek Divan gerekse Halk edebiyatımıza yansıyan güçlü bir felsefe sistemi olmuş, edebiyatımıza etkili bir çığır açmıştır. Bu görüşe bağlananlar için ilk akla gelenler: Yunus Emre, Hacı Bektaş Veli, Hacı Bayram-ı Veli, Sultan Veled, Ahmet Yesevi, Aşık Paşa, Nesimi, Kaygusuz Abdal, Eşrefoğlu Rumi, Fuzuli, Hayati, Usulî, Niyaz-i Mısri, Pir Sultan Abdal, Şeyyad Hamza Şeyh Galip, Esrar Dede.


Anahtar Kelimeler
Tasavvuf, vahdet-i vücud, pantheisme, panteizm, heptanrıcılık, kamutanrıcılık, budizm, hint felsefesi, hinduizm, Mevlana, Yunus Emre, Hacı Bektaş Veli, Hacı Bayram-ı Veli, Sultan Veled, Ahmet Yesevi, Aşık Paşa, Nesimi, Kaygusuz Abdal, Eşrefoğlu Rumi, Fuzuli, Hayati, Usulî, Niyaz-i Mısri, Pir Sultan Abdal, Şeyyad Hamza Şeyh Galip, Esrar Dede
Dosyalar
İlgili Diğer Konular

Hurufilik (Felsefe Terimleri Sözlüğü) İranlı mutasavvıf Fazlullah Hurufi’nin harf ve rakamların çeşitli yorumları üzerine kurduğu inanç sistemidir.

İslam Felsefesi (Felsefe Terimleri Sözlüğü) Hristiyan skolastiğine paralel olarak Müslüman inançlarını antik Yunan felsefe ekolleri ile açıklama ve doğrulama çabasıdır.

Panenteizm (Felsefe Terimleri Sözlüğü) Panteizmde olduğu gibi Evren'in kendisinin Tanrı olduğunu, panteizmden farklı olarak da ilk devindirici olan tanrının Evren ve tüm varlıkları özünden yarattığını ve Evren'e aşkın, Evren'in bilincinde mutlak ve değişmez bir varlık olarak egemen olduğu inancıdır.

Panteizm (Felsefe Terimleri Sözlüğü) Bir bütün olarak kavranan evrenin Tanrı ile özdeş olduğu ve evrende açığa çıkan bileşik töz, güçler ve yasalar dışında Tanrı olmadığı öğretidir.

Metafizik (Felsefe Terimleri Sözlüğü) Metafizik, felsefenin bir dalıdır. İlk felsefeciler tarafından, "fizik bilimlerinin ötesinde kalan" anlamına gelen "metafizik" sözcüğü ile felsefeye kazandırılmıştır.

Yeni Konfüçyüsçülük (Felsefe Terimleri Sözlüğü) Kökeni Konfüçyüsçülük'te olan, fakat aynı zamanda Daoizm ve Budizm'den de etkilenmiş dînî ve felsefî bir akımdır.

Çin Felsefesi (Felsefe Terimleri Sözlüğü) Zhou Hanedanlığı döneminde Çin'deki felsefi düşüncelerin genel adı.

Konfüçyüsçülük (Felsefe Terimleri Sözlüğü) Eski bir Çin ahlâkı ve Çin felsefesi sistemi olup başlangıçta bilgin Konfüçyüs'ün öğretilerinden yola çıkarak gelişmiştir.

Hint Felsefesi (Felsefe Terimleri Sözlüğü) Hint yarımadasındaki antik felsefi gelenekleri.

Politeizm (Felsefe Terimleri Sözlüğü) Birden fazla tanrıya tapınma ya da inançtır.

90 Dakikada Sokrates - Paul Strathern (Felsefe) Sokrates'in Hayatı ve Öğretileri

90 Dakikada Nietzsche (Felsefe) Paul Strathern'in bu kitabçığında Nietzsche'nin hayatı ve temel fikirleri anlatılıyor.

İlgili Kişiler

Mevlana, Celaleddin-i Rumi (Ünlü Kişiler) Islâm ve tasavvuf dünyasında tanınmış Iranlı şair, düşünce adamı ve Mevlevi yolunun öncüsüdür.

Hacı Bektaş Veli (Ünlü Kişiler) Anadolu'da yaşamış, mistik, seyyid, mutasavvıf şair ve İslam filozofu.

Budha (Ünlü Kişiler) Ruhani öğretmen ve Budizm in kurucusudur.

Halil Cibran (Ünlü Kişiler) Lübnan doğumlu ABD li şair ve yazar.

Ali Şeriati (Ünlü Kişiler) İranlı Müslüman sosyolog, aktivist, düşünür ve yazar.

İlgili Özlüsözler

Konfor (Özlüsözler) Günlük hayatı kolaylaştıran maddi rahatlık.