Transandantalizm

Transandantalizm

İlahi gerçeğin sezgisel olarak bilinebileceği iddiasına dayanarak, 19. yüzyılın ortalarında ABD'nin New England bölgesinde odaklanan felsefi bir harekettir.


Transandantalizm (aşkıncılık) (genellikle Amerikan Transandantalizmi olarak adlandırılır), Fikirleri, edebiyat, din ve kültür genelinde olduğu kadar felsefeye de uygulanmıştır. Klasik felsefedeki transandantalizm ile ilgisi yoktur.

Amerikan Transandantalizmi o tarihteki Amerikan kültürü ve toplumunun genel durumuna, özellikle de Harvard Üniversitesi'ndeki entelektüalizmin ve etkili Üniter Kilisenin öğretilerine karşı bir protesto olarak başladı. Bir dereceye kadar, Amerikan bağımsızlığının ardından Britanya'dan milliyetçi bir hareket olarak da görülebilir ve buna bazen Amerikan Rönesansı denir.

Immanuel Kant'ın ve Alman idealistlerin ve romantiklerin felsefesini (ve hatta eski Hint Vediki düşüncesini) temel alan fiziksel ve ampirik "aşan" ideal bir manevi devlet inancıdır ve yalnızca bireyin sezgisine dayanıyordu.

Temel inançları arasında, aşkın ideal spiritüel durumun; fiziksel ve empirik olduğu ve kurumlaşmış dinlerin doktrinleriyle değil yalnızca bireyin bağımsızca kendi içine dönmesi yoluyla idrak edilebileceği bulunmaktadır. Transandantalistler varolan toplumsal kurumların bireyin kendi içindeki iyiliği farketmesi ve ona dönmesine mâni olduğuna inanmışlar, bu yüzden bireyin kendini keşfine önem vermişlerdir.

Belli başlı aşkıncılara Ralph Waldo Emerson, Henry David Thoreau, Margaret Fuller (1810-1850), Bronson Alcott (1799-1888), Orestes Brownson (1803-1876), William Ellery Channing (1818-1901), Frederick Henry Hedge (1805 - Theodore Parker (1810 - 1860), George Palmer Putnam (1814 - 1872), Elizabeth Peabody (1804 - 1894) ve Sofia Peabody (1809 - 1871). Bunlardan bazıları için, Transandantalizm tamamen bireysel ve (muhtemelen ulaşılamaz) idealist bir projeydi; bazıları için ise ütopyacı sosyal değişim ya da Sosyalizm'e doğru bir yoldu.

Transcendentalizm, ilk önce Emerson'un "Doğa" denemesinin ve Emerson, Putnam ve Hedge gibi tanınmış New England entelektüelleri tarafından Cambridge, Massachusetts'deki Transcendental Kulübün kurulmasıyla 1836'da büyük bir hareket haline geldi. Amerikan Geçişcileri, esas olarak Thomas Carlyle (1795-1881), Samuel Taylor Coleridge (1772-1834), Victor Cousin (1792-1867) gibi İngiliz ve Fransız yorumcuların yazılarına dayanan Alman felsefesiyle özdeşleşmemişlerdi. Germaine de Staël (1766 - 1817) bunları bildikleri için. 18. yüzyıl İsveçli bilim adamı ve teolog Emanuel Swedenborg'un (1688 -1772) mistik spiritüalizasyonu bir başka büyük etkendi.


Anahtar Kelimeler
Transandantalizm, aşkıncılık, Amerikan Transandantalizmi, Kant, alman idealizmi, romantizm, Emerson, Thoreau, Fuller, Alcott, Brownson, Channing, Hedge, Parker
İlgili Diğer Konular

Modern Dönem (Felsefe Terimleri Sözlüğü) 19 ve 20. yüzyılları kapsayan dönemdir.

Kritisizm (Felsefe Terimleri Sözlüğü) Alman düşünürü Immanuel Kant'ın öğretisi.

Bağıntıcılık (Felsefe Terimleri Sözlüğü) Bilginin bağımlılığını ileri süren klasik öğretilerin başında Kant'ın eleştiriciliği gelir.

Kantçılık (Felsefe Terimleri Sözlüğü) 19 ve 20. yüzyılda etkili olmuş Kant felsefesini dayanak olarak alan felsefe eğilimi.

Alman İdealizmi (Felsefe Terimleri Sözlüğü) Temellerini Kant'ın attığı, 1800 lü yılların başlarında felsefeye egemen olan ilk büyük akımdır. 

Ahlakın Metafiziği - Immanuel Kant (Felsefe) En büyük Alman “idealist” filozoflarından ve bireysel tefekkür arayışının ustası olarak kabul edilen Kant, Ahlak Metafiziğinin Temellendirilmesi adlı eserinden.

Yeni Kantçılık (Felsefe Terimleri Sözlüğü) 19. yüzyılda felsefeyi çöküşten kurtarmak üzere özellikle bilgi eleştirisi ve bilgi kuramı açısından Kant'a yönelen çalışmalardır.

Ödev Ahlakı (Felsefe Terimleri Sözlüğü) Ahlaki eylemde bulunmayı ahlak yasasına uyma olarak kabul eden öğreti.

Estetik (Felsefe Terimleri Sözlüğü) Güzeli ve güzel sanatların doğasını inceleyen felsefe dalı.

Biçimcilik (Felsefe Terimleri Sözlüğü) Biçimi öz'den üstün tutan öğretilerin genel adı.

Diyalektik (Felsefe Terimleri Sözlüğü) Kavramlar arasındaki karşıtlık ilişkisinden yola çıkarak bunu doğruya varan süreçlerin açığa çıkarılmasında bir ilke olarak kullanan düşünme ve araştırma yolu.

Determinizm (Felsefe Terimleri Sözlüğü) Determinizm her olayın kendinden önce gelen bir nedeni olduğu görüşüdür.

A Priori (Felsefe Terimleri Sözlüğü) Deneyden önce alan. Deneyden sonra olan anlamındaki Aposteriorinin karşıtıdır.

Idea (Felsefe Terimleri Sözlüğü) Platon'a göre algılarla kavradığımız nesnelerin orijinal formları, örnekleri.

Anlıkçılık (Felsefe Terimleri Sözlüğü) Bütün varlıkları anlıksal temele indirgeyen öğretilerin genel adı.

Matematik Felsefesi (Felsefe Terimleri Sözlüğü) Matematiğin neliğini ve değerini bütün yönleriyle dizgeli bir biçimde ele alan felsefe alanı.

Agnostisizm (Felsefe Terimleri Sözlüğü) Teolojik anlamda Tanrı'nın varlığının ya da yokluğunun, bilimsel olarak da evrenin nereden türediğinin bilinmediğini veya bilinemeyeceğini ileri süren felsefi bir akımdır.

Hukuk Felsefesi (Felsefe Terimleri Sözlüğü) İnsanların toplum içinde bir arada yaşamalarıyla oluşan ilişkilerin dayandığı ya da dayanması gerektiği temelleri karşılıklı haklar ve yükümlülükler açısından ele alan felsefe dalıdır.

Diyalektik Düşünce Tarihi (Felsefe) Diyalektik düşüncenin tarihi, eski Yunan medeniyetinden başlayarak anlatılıyor. Eski Yunan’dan, orta çağdan, klasik Alman düşüncesinden görüşlere yer veriliyor.

Olaybilim (Felsefe Terimleri Sözlüğü) Olayların ideal varlığını inceleme ve betimleme yöntemi.

Aydınlanma Dönemi (Felsefe Terimleri Sözlüğü) 18. yüzyıl da insan, aklıyla dine ve geleneklere bağlı kalmadan kendi hayatını aydınlatmaya çalışmıştır.

Mutlak İdealizm (Felsefe Terimleri Sözlüğü) Bilginin nesneleri ve dolayısıyla bütün bir evren mutlak bir öznenin, mutlak bir Zihin, Akıl ya da Tinin ürünüdür. Bu da Tanrı'dan başka bir şey değildir.

Siyaset Felsefesi (Felsefe Terimleri Sözlüğü) Demokrasi, yasama, siyasal ahlak gibi hukuku, siyasal yaşamı, toplumsal konuları ilgilendiren genellikle normatif sorunlar üzerine eğilen bir araştırma alanıdır.

Romantizm (Felsefe Terimleri Sözlüğü) Aydınlanma Çağı'nda duygusal benlik bilincini, toplumu iyileştirmek ve insanın durumunu iyileştirmek için gerekli bir ön koşul olarak vurgulayan felsefi bir harekettir.

Yeniçağ Felsefesi (Felsefe Terimleri Sözlüğü) 17 ve 18 yy. larda otoriteden den kurtulmanın verdiği özgür düşünce ortamıyla birlikte çok çeşitli yeni akımlar ortaya çıkmıştır.

Geçmişten Günümüze Ahlak Felsefeleri (Felsefe) Hangi eylem ve davranışlarımız doğru veya yanlıştır? Ahlaklı ya da ahlaksız olmanın kriterleri nelerdir? Eski Antik Çağ’dan günümüze değin bazı tanınmış filozofların bu sorulara yanıtları.

Alman Felsefesi (Felsefe Terimleri Sözlüğü) 18 ve 19 yy larda iyice belirginleşen ve Almanya'yı felsefenin yurdu haline getiren felsefi gelenekler.

Subjektivizm (Felsefe Terimleri Sözlüğü) Nesneyi öznenin dışında ve ondan bağımsız sayan nesnelcilik anlayışına karşı, nesneyi öznenin ürünü sayan anlayıştır.

Kıta Avrupası Felsefesi (Felsefe Terimleri Sözlüğü)  Avrupa'daki 19. ve 20. yüzyıl felsefe geleneklerini tanımlamakta kullanılan terim.

İlgili Kişiler

Alcott, A.Bronson (Tarihe Yön Vermiş Kişiler) Amerikalı öğretmen, yazar, filozof ve reformcudur.

Kant, Immanuel (Tarihe Yön Vermiş Kişiler) Felsefe tarihinin kendisinden sonraki dönemini belirleyici olarak etkilemiş, Alman felsefesinin kurucu isimlerinden biridir.

Cioran, Emil (Tarihe Yön Vermiş Kişiler) Filozof, deneme yazarı ve tanınmış 20. yy. retorik sentezcisidir.

Lukács, Georg (Tarihe Yön Vermiş Kişiler) Avrupa’da komünist öğretimin gelişmesini etkilemiş olan Macar Marksist düşünür ve edebiyat eleştirmeni.

Leibniz (Tarihe Yön Vermiş Kişiler) Matematik, metafizik ve mantık alanlarında ileri sürdüğü yeni düşünce ve görüşleriyle tanınmaktadır.

Jaspers, Karl (Tarihe Yön Vermiş Kişiler) Felsefede varoluşçu akımın teorisyenlerinden Alman filozof ve psikiyatrist. Modern psikiyatri, din felsefesi, tarih felsefesi ve siyaset felsefesinde önemli etkileri olmuştur.

Hegel (Tarihe Yön Vermiş Kişiler) Diyalektik mantık ekolünün kurucusu Alman filozof.

Nietzsche (Tarihe Yön Vermiş Kişiler) "Güç Istenci", "Üstinsan", "Bengüdönüş" gibi özgün fikirlerle tanınan varoluşçu Alman filozof.

Locke, John (Tarihe Yön Vermiş Kişiler) Aydınlanma düşünürlerinden en çok etkilenen ve yaygın olarak "Liberalizmin Babası" olarak bilinen İngiliz felsefeci ve doktoru.

Heidegger, Martin (Tarihe Yön Vermiş Kişiler) Varoluşçu felsefenin önde gelen isimlerinden biri olan Alman filozof.

Chateaubriand (Tarihe Yön Vermiş Kişiler) Fransız romantizm akımının başlatıcısı yazar.

Lord Byron (Tarihe Yön Vermiş Kişiler) Romantizm in en önemli karakterlerinden biri olan Ingiliz şair.

Stael (Tarihe Yön Vermiş Kişiler) Fransız yazar.

Heine (Tarihe Yön Vermiş Kişiler) 19. yüzyılın en ünlü Alman şairlerinden biridir.

Diderot (Tarihe Yön Vermiş Kişiler) Fransız yazar ve filozofu.

Novalis (Tarihe Yön Vermiş Kişiler) Alman romantizminden şair ve filozof.

Emerson (Tarihe Yön Vermiş Kişiler) ABD li düşünür, yazar. Amerikan transendentalizminin en önemli temsilcidir.

Montaigne, Michel de (Tarihe Yön Vermiş Kişiler) 16. yüzyıl Fransız deneme yazarı.

İlgili Özlüsözler


Sitede yayınlanmasını istediğiniz Word veya PDF formatındaki özgün yazılarınızı denizemesaj@gmail.com adresine gönderebilirsiniz. Arzu ederseniz kendi isminizle yayılanır. Yine bu adresten görüş ve fikirlerinizi iletmeniz de mümkün.
You can send your original articles in Word or PDF formats that you want to be published on this site to denizemesaj@gmail.com. If you wish, it will publish by your own name. It is also possible to send your opinions and ideas at this address.