Yararcılık

Yararcılık

19. yüzyılda İngiltere'de Etik ve Politik Felsefede, "çoğunluk için en iyisi" ahlaki bakış açısıyla öne çıkan bir harekettir.


Alm. Utilitarismus, Fr. utilitarisme, İng. utilitarism, Lat. uti- fis = fayda, yarar, es. t. nefiye.

Bir eylemin ahlaki değeri, mutluluk ya da zevki, en fazla insanın en büyük mutluluğu elde etmesindeki katkısı ile belirlenir.

Ahlaki kararların nihai olarak mutluluk ya da zevk üzerine odaklanması, Faydacılık'ı bir Hedonizm türü yapar. Dolayısıyla bazen Hedonist Faydacılık olarak da bilinir ve kökenleri genellikle Yunan filozofu Epikuros'a ve Epikürcülüğe kadar uzanır. David Hume ve Edmund Burke'un ilk Yararcılar olduğu kabul edilebilir.

Bununla birlikte, belirli bir düşünce sistemi olarak faydacılık, genellikle İngiliz filozof ve sosyal reformcu Jeremy Bentham'a dayandırılır. Bentham, dünyadaki asıl değerler acı ve zevktir fikrine dayanarak fayda kuralı türetti: "iyi olan, en büyük mutluluğu en çok insana getiren şeydir". Bununla birlikte, Bentham kendisi teorinin köklerini ingiliz bilim adamı olan ilahiyatçı ve İngiltere'de Unitarianism'in kurucusu Joseph Priestley'e (1733 - 1804) atfetti.

Bentham'ın önde gelen savunucuları James Mill (1773-1836) ve oğlu John Stuart Mill, genç yaştan Bentham'ın ilkelerine göre eğitim gördü. Ünlü çalışması olan "Faydacılık" da Mill, hem hareketin adını verdi hem de Bentham'ın orijinal ilkelerini geliştirdi. Kültürel, entelektüel ve manevi zevklerin, fiziksel zevke kıyasla daha büyük bir değere sahip olduğunu savundu.

Mill, "Özgürlük Üzerine" yazısında ve diğer eserlerinde, Faydacılığın herhangi bir siyasi düzenlemenin özgürlük ilkesini karşılaması gerektirdiğini savunur. Ona göre, güç uygar bir topluluğun herhangi bir üyesi üzerinde ancak diğerlerine zarar vermemesi için kullanılabilir. Bu görüş, Liberalizm ve Liberterizm ilkelerinin temel taşlarından biridir. Bazı Marksist filozoflar da bu ilkeleri sosyalizm için argümanlar olarak kullandılar.

Diğer dikkat çeken isimleri: Henry Sidgwick (1838 - 1900), G.E. Moore, Bertrand Russell, Richard Hare (1919 - 2002), J. J. C. Smart (1920 - 2012) ve Peter Singer (1946 -) dir.

Özetle Yararcılık;

1. Yararın yaşam ilkesi yapılması.

2. Ahlaksal eylem ve davranışlarda yararın ilke yapılması: Yararlı olan iyidir:

a. tek kişinin, ya da

b. toplumun yararı göz önünde bulundurulur.

3. Özellikle Bentham ve J. S. Mill'in ahlak ve siyasa öğretisi, temel ilkesi: "Olabildiğince çok sayıda insanın olabildiğince çok mutluluğu."


Anahtar Kelimeler
Yararcılık, Hedonism, Hedonistic Utilitarianism, faydacılık, Utilitarismus, utilitarisme, utilitarism, liberalizm, Epicureanism, Epicurus, David Hume, Edmund Burke, Bentham, James Mill, Stuart Mill,
İlgili Diğer Konular

Moralite (Felsefe Terimleri Sözlüğü) Bir insanın iyi ve kötü açısından davranış biçimleri ve ahlaki düşünüşü.

İnsan Felsefesi (Felsefe Terimleri Sözlüğü) (MÖ. 5.YY) Doğa filozoflarının tabiatı oluşturan ilk unsur üzerinde anlaşamamaları sonucu varlık/ontoloji sorununu bir yana bırakıp tamamen İNSAN’la ilgilenmişlerdir. Bakınız: Sofistler

Etik (Felsefe Terimleri Sözlüğü) Felsefenin ahlaki değerle ilgili olan alt dalıdır.

Modern Dönem (Felsefe Terimleri Sözlüğü) 19 ve 20. yüzyılları kapsayan dönemdir.

Liberalizm (Felsefe Terimleri Sözlüğü) Siyasal, dinsel ve ekonomik alanlarda müdahaleleri istemeyen devlet, toplum ve birey arasındaki ilişkilerde önceliğin bireyin hak ve özgürlüklerinde olması gerektiğini savunan öğretilerin genel adı.

Nominalizm (Felsefe Terimleri Sözlüğü) Genel kavramları gerçek saymayıp birer addan ibaret bulan öğreti.

İlgili Kişiler

Mill, John Stuart (Ünlü Kişiler) Bilgi kuramı bakımından deneyselcilik, ahlak felsefesi bakımından da faydacılık akımına bağlı İngiliz İktisatçısı ve filozofudur.

Bentham, Jeremy (Ünlü Kişiler) İngiliz filozof, hukukçu ve toplum reformcusu. Modern utilitarizmin kurucusu kabul edilir.

Bastiat, Frederic (Ünlü Kişiler) Fransız klasik liberal kuramcı, politik ekonomist ve Fransa Meclisi üyesidir.

Hume, David (Ünlü Kişiler) İskoç filozof, ekonomist ve tarihçi.

Comte, Auguste (Ünlü Kişiler) Fransız sosyolog, matematikçi ve filozoftur. Sosyolojinin babası olarak tanınır.

İlgili Özlüsözler

Liberalizm (Özlüsözler) Siyasal özgürlüklerde ve ekonomik sorunlarda genişlik ve serbestlik ifade eden öğreti.

Anarşizm (Özlüsözler) Kişi özgürlüğünü amaç edinen, devlet, din ve kişi gibi tüm otoriteleri reddeden felsefi düşünce.

Fikir Özgürlüğü (Özlüsözler)



Sitede yayınlanmasını istediğiniz Word veya PDF formatındaki özgün yazılarınızı denizemesaj@gmail.com adresine gönderebilirsiniz. Arzu ederseniz kendi isminizle yayılanır. Yine bu adresten görüş ve fikirlerinizi iletmeniz de mümkün.
You can send your original articles in Word or PDF formats that you want to be published on this site to denizemesaj@gmail.com. If you wish, it will publish by your own name. It is also possible to send your opinions and ideas at this address.