Türklerde Selamlaşma

Türkler İslamlaşma/Araplaşmayla birlikte kendi dillerinde olan selamlaşma sözcüklerini unuttular. "Selamun Aleyküm" gibi arap selamlaşma ifadeleri neredeyse kutsallık yüklenerek kullanılıyor. Halbuki onun da aslı İbranice "shalom aleichem" kelimesidir.

İbranice "shalom aleichem" dünyadaki Yahudiler arasında gelenekseldir. Talmud'da altı kez geçer. Aşkenazi Yahudileri arasında daha yaygındır. Bir kişiye hitap ederken bile sadece çoğul 'עֲלֵיכֶם' formu kullanılır. Dini açıklaması, kişinin hem bedeni hem de ruhu selamlamasıdır. Çoğulu bir saygı işareti olarak kullanır.

Esen, Aman ve Sağ/Sav

Türkçede selamlaşmak için yaygın biçimde kullanıldığı görülen ifadeler arasında, aman, esen ve sağ/sav sözcükleri ile bu sözcüklerden türetilen çeşitli ifadelerin önemli bir yer tuttuğu görülmektedir.

“sağlık, salimlik, iyilik, rahatlık” Günümüzde, Türkiye Türkçesinde unutulmaya yüz tutmuş hâlde bulunan ve kullanımı; esenlik(ler) dilerim ve esen kal(ın) ifadeleriyle sınırlı olan esen sözcüğünden türeyen çeşitli ifadelerin, Türk boyları arasında yaygın olarak kullanıldığı görülmektedir.

Buna göre esen sözcüğü Altay Türkçesinde “1. Esen, sağlık, afiyet, sağlıklı, 2. (Selamlaşma sözü) merhaba, esenlikle, sağlıkla.” şeklindedir. Ezendeş “selam”, ezendeş- “selamlaş-”, ezendik “sağlık, esenlik”, ezendik bolzın “selam olsun” anlamlarına gelmektedir. Aynı kökten türeyen ezen bolzın ise “güle güle” demektir.

Sözcüklerin kullanımındaki değişmeyen durum ise, sözcüklerin taşıdığı “yaşam”, “sağ olma” ve “esenlik” anlamlarının, bu sözcükler aracılığıyla vedalaşma sözlerinde mutlak surette kullanılmış olmasıdır.

Esen sözcüğü temel alınarak türetilen çeşitli sözcüklerin ve bu sözcüklerin kullanımlarının kaynağında, “karşısındaki kimsenin hâlini hatırını sormak”, “onun sağlığını ve mutluluğunu istemek”, “kişiyi kutlu kılmak” gibi temel düşüncelerin yer aldığını söylemek mümkündür.

Dîvânu Lugâti’t-Türk’te geçen esenle- fiilinin anlamı “selamla-” olarak verilmiş, esenledi maddesi “selamladı”, bu maddenin altındaki esenler sözcüğü de “esenle-” şeklinde açıklanmıştır. Bu çerçevede “esenle-“ fiilinin “mutluluk dilemek, sağlıklı ve sevinçli olmasını istemek, yola çıkanı uğurlamak” anlamlarını taşıdığı görülmektedir.

Gerard Clauson da etimolojik sözlüğünde esenle-, esenleş-, esengüle maddeleri altında “birinin hâl hatırını ve sağlığını sor-, birini selamla-, bir veda ifadesi, iyi dilek” açıklamalarında bulunmuş ve sözcüğün Osmanlı döneminde kullanılmaya devam ettiği bilgisini aktarmıştır.

Kaynak:Ahmet KESKİN- TÜRK KÜLTÜRÜNDE “SELAMLAŞMA” VE “VEDALAŞMA” HAKKINDA GENEL BİR DEĞERLENDİRME TÜRK DÜNYASI, Dil ve Edebiyat Dergisi/TURKISH WORLD, Journal of Language and Literature Issue: 43 (Bahar-Spring 2017) ISSSN: 1301-0077

https://www.youtube.com/watch?v=mZ_nbinWkvE

https://www.youtube.com/watch?v=913jZFL1bdE

https://www.youtube.com/watch?v=IbZPZQld3yc


Anahtar Kelimeler
Türklerde Selamlaşma, selam
İlgili Diğer Konular